ABŞ hökumətinin özəl peyk şirkətlərindən İran müharibəsi ilə bağlı Yaxın Şərq görüntülərinin yayımını məhdudlaşdırmağı istədiyi bildirilir.
Redaksiya Reuters, Washington Post və WUNC-a istinadla xəbər verir ki, Planet Labs İran və ətraf münaqişə bölgələrinə aid peyk görüntülərinin açıq yayımını qeyri-müəyyən müddətə dayandırıb. Şirkət bu addımı ABŞ hökumətinin tələbi və “əməliyyat təhlükəsizliyi” riski ilə izah edib.
Planet Labs müştərilərinə göndərdiyi bildirişdə ABŞ hökumətinin bütün peyk görüntüsü provayderlərindən müəyyən edilmiş münaqişə zonası üzrə görüntülərə könüllü və qeyri-müəyyən müddətli məhdudiyyət tətbiq etməyi istədiyini bildirib.
Məhdudiyyət martın 9-dan sonrakı görüntülərə şamil edilir və münaqişə bitənə qədər qüvvədə qala bilər. Reuters-in məlumatına görə, Planet Labs bu görüntüləri tamamilə açıq yayıma vermək əvəzinə “idarə olunan paylama sistemi” tətbiq edəcək. Yəni görüntülər yalnız missiya üçün kritik və ya ictimai maraq daşıyan hallarda seçilmiş şəkildə təqdim edilə bilər.
Amerikalı jurnalist Ana Kasparian bu prosesi ABŞ administrasiyasının Yaxın Şərqdə zərər görmüş Amerika bazalarının görüntülərini ictimaiyyətdən gizlətmək cəhdi kimi təqdim edib. Onun sözlərinə görə, peyk görüntülərinin məhdudlaşdırılması İran zərbələrinin real nəticələrini müstəqil şəkildə qiymətləndirməyi çətinləşdirir.
Pentaqon isə döyüş zərərinin qiymətləndirilməsi barədə açıq danışmaqdan imtina edib. Rəsmi cavabda bildirilib ki, ABŞ ordusu əməliyyat təhlükəsizliyi səbəbi ilə battle damage assessment, yəni döyüş zərərinin qiymətləndirilməsi barədə məlumat paylaşmır. Pentaqon eyni zamanda ABŞ qüvvələrinin tam əməliyyat qabiliyyətini qoruduğunu və missiyaları əvvəlki hazırlıq və döyüş effektivliyi ilə davam etdirdiyini bildirib.
Bu arqumentin məntiqi sadədir: yüksək dəqiqlikli peyk görüntüləri yalnız jurnalistlər və tədqiqatçılar üçün deyil, rəqib qüvvələr üçün də dəyərli məlumat mənbəyidir. Belə görüntülər bazalarda hansı obyektlərin vurulduğunu, hansı radarların işlədiyini, hansı uçuş zolaqlarının sıradan çıxdığını və təmirin hansı mərhələdə olduğunu göstərə bilər.
Lakin məhdudiyyət şəffaflıq baxımından ciddi sual yaradır. Peyk görüntüləri son illərdə müharibə zonalarında rəsmi açıqlamaları yoxlamaq üçün əsas açıq mənbə alətlərindən birinə çevrilib. Onlar İran, Ukrayna, Qəzza, Sudan və digər bölgələrdə zərərin miqyasını müstəqil qiymətləndirməyə imkan verirdi.
Washington Post-un məlumatına görə, Planet Labs və Vantor kimi ABŞ əsaslı peyk şirkətləri Yaxın Şərq görüntülərinə çıxışı məhdudlaşdırıb. Vantor bəzi görüntüləri jurnalistlərə verməyə davam etdiyini, lakin ABŞ və müttəfiq qüvvələrin mövqeləri və hərəkətləri ilə bağlı həssas məlumatları istisna etdiyini bildirib.
Bu məsələ ABŞ-ın rəsmi xətti ilə açıq mənbə araşdırmaları arasında gərginliyi artırır. Pentaqon bazaların “tam işlək” olduğunu bildirir, amma görüntülərə çıxış məhdudlaşdıqda bu iddianı müstəqil şəkildə yoxlamaq çətinləşir.
İran müharibəsi fonunda bu, yalnız media problemi deyil. Əgər ABŞ bazalarına zərər barədə məlumat gizlədilirsə, Konqres, ictimaiyyət və müttəfiqlər müharibənin real hərbi qiymətini görməkdə çətinlik çəkə bilər.
Əsas nəticə budur: ABŞ hökuməti peyk görüntülərinə məhdudiyyəti əməliyyat təhlükəsizliyi ilə izah edir. Tənqidçilər isə bunu İran zərbələrinin ABŞ bazalarına vurduğu real zərərin ictimaiyyətə görünməsinin qarşısını almaq cəhdi kimi qiymətləndirirlər.