Tehran Universitetinin professoru Məhəmməd Mərəndi İran iqtisadiyyatının onilliklər ərzində sanksiya və blokada şəraitində yaşamağa uyğunlaşdığını bildirib.
Redaksiya xəbər verir ki, Mərəndi CNN-ə açıqlamasında İranın uzun illər ABŞ təzyiqi altında iqtisadi mexanizmlər qurduğunu, buna görə də yeni blokada və təzyiq dalğasına bir çox ölkədən daha hazırlıqlı olduğunu deyib.
Onun sözlərinə görə, Donald Trampın birinci prezidentliyi dövründə İranın neft ixracı bir müddət gündəlik 300 min barrelə qədər düşmüşdü. Buna baxmayaraq, ölkə iqtisadiyyatı tam çökmədi və sistem işləməyə davam etdi.
Mərəndi hesab edir ki, indiki mərhələdə İranın ixrac imkanları həmin dövrdən daha yüksəkdir və Tehran neft quyularını, alternativ ticarət kanallarını və daxili bazarı idarə etmək təcrübəsinə malikdir.
Professorun fikrincə, əsas fərq İranla Körfəz ölkələri arasındadır. İran uzun illər sanksiya şəraitində yaşadığı üçün böhran iqtisadiyyatına öyrəşib. Səudiyyə Ərəbistanı, BƏƏ, Qətər və digər ərəb monarxiyaları isə bu tip sistemli sanksiya və blokada təzyiqi ilə üzləşməyiblər.
Mərəndi bildirib ki, Tramp və İsrail Baş naziri Benyamin Netanyahu Yaxın Şərqi elə bir iqtisadi fəlakətə sürükləyir ki, regionun ərəb ölkələri bununla necə davranacağını bilmir. Onun fikrincə, Körfəz iqtisadiyyatları qlobal ticarət, enerji ixracı, dəniz logistikasına açıq çıxış və xarici kapital axını üzərində qurulduğu üçün uzunmüddətli hərbi-iqtisadi böhrana daha həssasdır.
Bu arqumentin mərkəzində Hörmüz boğazı dayanır. Hörmüz boğazı Fars körfəzini dünya bazarlarına bağlayan əsas enerji keçididir. Neft, mayeləşdirilmiş qaz, kimyəvi məhsullar və sənaye xammalının böyük hissəsi bu marşrutla daşınır.
Əgər boğazda məhdudiyyətlər uzanarsa, yalnız İran yox, bütün Körfəz iqtisadiyyatı təzyiq altına düşür. Enerji ixracı ləngiyir, sığorta və daşınma xərcləri artır, liman və aviasiya sektorları risklə üzləşir, xarici investorlar isə regionu daha təhlükəli bazar kimi qiymətləndirməyə başlayır.
Mərəndinin yanaşmasına görə, Vaşinqton İranı tez çökdürəcəyini düşünürsə, səhv edir. Çünki İran artıq sanksiya, valyuta təzyiqi, neft ixracının azalması və maliyyə təcridi ilə yaşamağı öyrənib. Körfəz ölkələri isə rifah və sabitlik modelini açıq dəniz yolları, ucuz logistika və təhlükəsiz investisiya mühiti üzərində qurub.
Bu, İranın problemsiz vəziyyətdə olduğu anlamına gəlmir. ABŞ blokadası və müharibə İran iqtisadiyyatına ciddi zərbə vurur, inflyasiyanı artırır, rialı zəiflədir və daxili narazılığı dərinləşdirir. Lakin Tehran bu təzyiqi tam kapitulyasiya səbəbi kimi yox, uzunmüddətli dözümlülük yarışı kimi təqdim edir.
Mərəndi həmçinin ABŞ-ın öz resurslarının da tükəndiyini düşünür. Onun arqumentinə görə, ABŞ sursat çatışmazlığı, İsrail hava müdafiəsinin yüklənməsi, qarşıdan gələn seçkilər və Hörmüz böhranının bazarlara vurduğu zərbə səbəbindən zaman təzyiqi altındadır.
Bu mənzərədə İranın əsas strategiyası vaxt qazanmaqdır. Tehran hesab edir ki, ABŞ müharibəni və blokadanı nə qədər uzatsa, Vaşinqtonun hərbi ehtiyatları, büdcəsi, müttəfiqlərlə münasibətləri və daxili siyasi sabitliyi bir o qədər daha çox təzyiq altında qalacaq.
Körfəz ölkələri üçün isə risk daha konkretdir. Onlar ABŞ təhlükəsizlik çətirinə güvənirlər, amma eyni zamanda İranın mümkün cavab addımlarına, liman və enerji infrastrukturuna hücum riskinə, gəmiçilik böhranına və investor etimadının azalmasına məruz qalırlar.
Nəticə olaraq, Mərəndinin mesajı belədir: ABŞ İranı blokada ilə boğmağa çalışır, amma İran bu tip təzyiqə artıq uyğunlaşıb. Əsl böyük sınaq isə sanksiya və müharibə iqtisadiyyatına öyrəşməmiş Körfəz monarxiyaları üçün başlaya bilər.