İran parlamentosunda Hürmüz Boğazı'ndan geçiş kurallarını değiştiren yeni bir yasa tasarısı hazırlanıyor. İran parlamentosunun Milli Güvenlik ve Dış Politika Komisyonu Başkanı İbrahim Azizi, tasarının yaklaşık 11 maddeden oluştuğunu ve boğaz üzerinde yeni bir yönetim mekanizması oluşturulmasını öngördüğünü belirtti.
Editörlükten alınan bilgiye göre, tasarıya göre Hürmüz Boğazı'ndan geçen gemilerden geçiş ücreti alınması ve bu ödemelerin İran riyali ile yapılması öneriliyor. Azizi'ye göre, belgede İsrail'e ait veya İsrail ile bağlantılı gemilerin geçişine tam yasak, “düşman ülkelerle” ilgili gemilere ise kısıtlamalar öngörülüyor.
İran tarafı bu adımı, yaptırımlar ve yurt dışında dondurulmuş varlıklar nedeniyle ülkeye verilen ekonomik zararın telafisi olarak sunuyor. Azizi, geçiş ücretlerinin İran ekonomisine karşı mali zarar vermiş ülkelerden alınması ve elde edilen gelirlerin riyal ile ödenmesi gerektiğini belirtti.
Hürmüz Boğazı, küresel enerji piyasası için stratejik bir geçiş noktasıdır. ABD Enerji Bilgi İdaresi'nin verilerine göre, 2024 yılında bu boğazdan günlük ortalama 20 milyon varil petrol ve petrol ürünleri geçti; bu da küresel sıvı yakıt tüketiminin yaklaşık yüzde 20'sine tekabül ediyor. Uluslararası Enerji Ajansı da boğazın dünya deniz petrol ticaretinin yaklaşık dörtte birini taşıdığını belirtiyor.
Geçiş ücretlerinin riyal ile alınması, İran için yeni bir döviz talebi yaratabilir ve yaptırımlar altında zayıflayan ulusal para birimine destek sağlayabilir. Ancak bunun gerçek ekonomik etkisi birkaç faktöre bağlıdır: gemilerin bu kurala uyup uymayacağı, uluslararası bankaların riyal ödemelerini nasıl gerçekleştireceği, Çin ve Hindistan gibi büyük enerji alıcılarının bu mekanizmayı kabul edip etmeyeceği ve ABD'nin buna karşı hangi adımları atacağı.
BM Uluslararası Denizcilik Örgütü ise bu tür geçiş ücretlerinin hukuki dayanağını reddetti. Örgütün başkanı Arsenio Dominguez, uluslararası seyrüsefer için kullanılan boğazlardan geçişe vergi, gümrük vergisi veya ek ücret uygulamak için hukuki bir dayanak olmadığını belirtti.
İran'ın bu planı, Rusya'nın 2022'de Avrupa'dan gaz ödemelerini ruble ile talep etmesiyle karşılaştırılıyor. Bu model, Moskova'ya ruble için ek talep yaratmaya yardımcı olmuştu. Ancak Hürmüz Boğazı, uluslararası deniz hukuku açısından daha hassas bir konudur ve İran'ın riyal bazlı geçiş ücreti planının pratikte işleyip işlemeyeceği henüz belli değil.