Yaxın Şərqdəki müharibə və Hörmüz boğazı ətrafında yaranan böhran qlobal kükürd bazarında ciddi təchizat riski yaradıb.
Redaksiya Reuters və Barron’s-a istinadla xəbər verir ki, kükürd axınlarının azalması artıq gübrə, mədən, metallurgiya və kimya sənayelərinə təsir göstərməyə başlayıb. Kükürd əsasən neft və qaz emalı zamanı əlavə məhsul kimi əldə olunur və kükürd turşusunun istehsalında istifadə edilir.
Kükürd turşusu gübrə istehsalı, mis və nikel kimi metalların çıxarılması, eləcə də bir sıra sənaye və əczaçılıq prosesləri üçün əsas xammallardan biridir. Buna görə kükürd bazarındakı pozulma yalnız kimya sektoru ilə məhdudlaşmır, ərzaq istehsalından batareya metallarına qədər geniş sahələrə yayılır.
Yaxın Şərq qlobal kükürd ticarətində əsas regionlardan biridir. Barron’s-un məlumatına görə, region dünya kükürd istehsalının təxminən dörddə birini və dəniz yolu ilə daşınan kükürd ticarətinin təxminən yarısını təmin edir. Hörmüz boğazı ətrafındakı gərginlik bu axınları daha riskli və bahalı edib.
Bazar müharibədən əvvəl də gərgin idi. Ukrayna müharibəsi, gübrəyə tələbin artması və İndoneziyada nikel sənayesinin genişlənməsi kükürd qiymətlərini artıq yüksək səviyyəyə qaldırmışdı. İranla bağlı böhran isə bu təzyiqi daha da artırıb.
Reuters-in məlumatına görə, Körfəz regionundakı pozulmalar İndoneziya nikel istehsalçılarını da sıxışdırır. İndoneziya kükürd idxalının böyük hissəsini Yaxın Şərqdən alır və bu xammal yüksək təzyiqli turşu ilə yuma texnologiyasında istifadə olunur. Bu texnologiya nikel və kobalt kimi batareya metallarının emalı üçün vacibdir.
Afrika mis sektoru da risk altındadır. Argus Media-nın məlumatına görə, Afrika Mis Kəməri regionu kükürd idxalının 90 faizdən çoxunu Yaxın Şərqdən alır. Təchizat uzun müddət pozularsa, bəzi mis və kobalt istehsalçıları istehsalı azaltmaq və ya müvəqqəti dayandırmaq məcburiyyətində qala bilər.
Dövlətlər artıq daxili bazarı qorumağa başlayıblar. Reuters yazır ki, Hindistan kükürd ixracına məhdudiyyət tətbiq etməyi nəzərdən keçirir. Türkiyənin də ixracı məhdudlaşdırdığı bildirilir. Çin isə may ayından etibarən metal əritmə müəssisələrindən əldə olunan kükürd turşusunun xaricə satışını dayandırmağa hazırlaşır.
Bu qərarlar qlobal bazarda əlavə təzyiq yarada bilər. Çünki kükürd və kükürd turşusu üçün qısa müddətdə tam əvəzləyici mənbə yoxdur. Alternativ təchizat marşrutları mövcud olsa da, Yaxın Şərqdən gələn həcmləri sürətlə kompensasiya etmək çətindir.
Ən böyük risklərdən biri ərzaq bazarına bağlıdır. Kükürd turşusu fosfat gübrələrinin istehsalında istifadə olunur. Gübrə bahalaşdıqda fermerlərin xərci artır, bu isə növbəti mərhələdə ərzaq qiymətlərinə və məhsuldarlığa təsir edə bilər.
Dünya Bankı da Yaxın Şərq müharibəsinin əmtəə bazarlarına geniş təsir göstərdiyini bildirir. Qurumun aprel hesabatına görə, gübrə qiymətlərində ciddi artım gözlənilir və bu, xüsusilə aşağı gəlirli ölkələr üçün ərzaq təhlükəsizliyi risklərini artırır.
Mədən sektoru üçün problem daha texnikidir, amma nəticələri eyni dərəcədə ağır ola bilər. Mis, nikel və kobalt hasilatında kükürd turşusu çatışmazlığı istehsal zəncirini ləngidir. Bu metallar elektrik avtomobilləri, batareyalar, elektrik şəbəkələri və müdafiə sənayesi üçün strateji əhəmiyyət daşıyır.
Bu böhran göstərir ki, Hörmüz boğazı yalnız neft və qaz keçidi deyil. Onun ətrafındakı hərbi-siyasi gərginlik kükürd, gübrə, metal, əczaçılıq və ərzaq istehsalı kimi daha az görünən, amma qlobal iqtisadiyyat üçün vacib sahələri də sarsıdır.
Əgər təchizat pozuntuları uzanarsa, dünya bazarı eyni anda üç təzyiqlə üzləşə bilər: gübrə bahalaşması, mədən istehsalında azalma və sənaye xərclərinin artması. Bu isə enerji böhranını daha geniş xammal və ərzaq böhranına çevirə bilər.