Tarixi hadisələrin dövlət səviyyəsində xüsusi gün kimi qeyd olunması cəmiyyətin kollektiv yaddaşının formalaşmasında mühüm rol oynayır. 20 Sentyabrın Dövlət Suverenliyi Günü kimi təsis edilməsi də Azərbaycanın müasir tarixində baş vermiş mühüm proseslərin yaddaşda qorunmasına xidmət edir. Bu günün Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin 2024-cü il 19 sentyabr tarixli Sərəncamı ilə təsis edilməsi ali məqsədlərə xidmət edir.
20 Sentyabr tarixinin seçilməsi 2023-cü ilin sentyabrında dövlət suverenliyinin tam bərpası ilə bağlıdır. Bu baxımdan həmin tarix sadəcə təqvimdə yeni bayram və ya anım günü deyil. O, Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və dövlət hakimiyyətinin tamlığı ilə bağlı uzunmüddətli prosesin simvolik ifadəsidir. Dövlət suverenliyi anlayışı hər bir dövlət üçün siyasi müstəqilliyin əsas göstəricilərindən biridir. Azərbaycan nümunəsində bu anlayışın məzmunu uzun illər davam etmiş ərazi münaqişəsi fonunda daha geniş məna qazanıb. 2020-ci ildə əldə olunan tarixi Zəfər ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində mühüm mərhələ yaradıb. 2023-cü ildə həyata keçirilən antiterror tədbirləri isə dövlət suverenliyinin tam bərpası ilə nəticələnən prosesdir. Bu hadisələrin dövlətçilik tarixində xüsusi günlərlə yadda saxlanılması gələcək nəsillərin tarixi prosesləri öyrənməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Tarixi yaddaşın əsas funksiyalarından biri cəmiyyətin keçmiş hadisələrə münasibətini sistemləşdirməkdir. Bu baxımdan Dövlət Suverenliyi Günü müasir Azərbaycan tarixinin müəyyən mərhələsini ümumiləşdirən simvolik tarixdir.
Dövlət suverenliyinin bərpası ilə yanaşı, əldə edilmiş nəticələrin qorunması da mühüm vəzifə kimi qarşıya çıxır. Tam suverenlik şəraitində daxili sabitliyin möhkəmləndirilməsi iqtisadi inkişaf üçün yeni imkanlar yaradır. Bu da onu göstərir ki, suverenliyin əhəmiyyəti yalnız hərbi və siyasi müstəvidə məhdudlaşmır. Tam suverenlik dövlətin bütün sahələr üzrə daha geniş məsuliyyət daşıması deməkdir. Sosial inkişaf, iqtisadi yüksəliş, hüquqi institutların möhkəmləndirilməsi və əhalinin rifahının artırılması da bu məsuliyyətin tərkib hissəsidir. 2025-ci ilin “Konstitusiya və Suverenlik İli” elan edilməsi suverenliyin dövlətçilik sistemindəki əhəmiyyətini daha geniş şəkildə gündəmə gətirib. Belə təşəbbüslər Konstitusiya və suverenlik anlayışlarının cəmiyyət tərəfindən daha dərindən dərk edilməsinə imkan yaradır.
Dövlət Suverenliyi Gününün qeyd edilməsi həm də müstəqil dövlətin qorunmasının davamlı proses olduğunu xatırladır. Suverenlik əldə edildikdən sonra onun möhkəmləndirilməsi və gələcək nəsillərə ötürülməsi dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərindən birinə çevrilir. Bakı Metropoliteninin yeni stansiyalarından birinin “20 Sentyabr” adlandırılması da həmin tarixin ictimai məkanda yaşadılmasına nümunədir. Bu cür adlandırmalar tarixi hadisələrin gündəlik həyatın simvolik məkanlarında yadda saxlanılmasına şərait yaradır. Nəticə etibarilə, 20 Sentyabr həm keçmişdə əldə edilmiş tarixi nəticələri xatırladan, həm də gələcək dövlətçilik məsuliyyətini önə çıxaran bir tarixdir. Bu tarix Azərbaycan cəmiyyətində müstəqillik, dövlətçilik və suverenlik anlayışlarının əhəmiyyətini yeni nəsillərə çatdırmaq baxımından xüsusi məna daşıyır.
Fətulla Rzayev
Neftçala rayonu