İranın ali rəhbəri ayətullah Müctəba Xamenei Fars körfəzi və Hörmüz boğazı ilə bağlı sərt mesaj verərək regionun gələcəyinin ABŞ-sız qurulacağını bildirib.
Redaksiya AP və Reuters-ə istinadla xəbər verir ki, Xamenei çıxışında Fars körfəzi və Oman dənizi sahillərində yaşayan ölkələrin ortaq taleyə malik olduğunu deyib. O, regiona minlərlə kilometr uzaqdan gələn xarici qüvvələrin burada yerinin olmadığını bildirib.
Xamenei ABŞ-ın Fars körfəzindəki hərbi mövcudluğunu hədəfə alaraq xarici qüvvələrin bölgədə qalmasının region xalqlarının təhlükəsizliyinə və inkişafına mane olduğunu iddia edib. Onun sözlərinə görə, Fars körfəzi və Hörmüz boğazı bölgə dövlətlərinin rifahına xidmət etməli, xarici güclərin təzyiq alətinə çevrilməməlidir.
İranın ali rəhbəri bildirib ki, Tehran Hörmüz boğazı üzərində nəzarət imkanından istifadə edərək bölgənin təhlükəsizliyini təmin etməyə çalışacaq. O, bu məqsədlə boğaz üçün yeni hüquqi çərçivə və idarəetmə modelinin gündəmə gələcəyini deyib.
Hörmüz boğazı İranla Oman arasında yerləşən strateji dəniz keçididir. Fars körfəzindən dünya bazarlarına çıxan neft və mayeləşdirilmiş təbii qazın mühüm hissəsi bu marşrutdan keçir. Buna görə boğaz üzərində hər hansı yeni nəzarət və ya məhdudiyyət qlobal enerji bazarlarına birbaşa təsir göstərə bilər.
Xamenei çıxışında İranın son hərbi-siyasi hadisələrdən sonra bölgədə yeni nizamın formalaşdığını düşündüyünü bildirib. O, bunu “müqavimət siyasəti” və “güclü İran strategiyası” ilə əlaqələndirib.
Tehranın mesajı ABŞ-İran gərginliyinin və Hörmüz boğazı ətrafında mübahisələrin davam etdiyi dövrə təsadüf edir. ABŞ tərəfi İranın boğazdan keçən ticarət və enerji axınlarına təzyiq göstərdiyini bildirir, Tehran isə bunu öz təhlükəsizlik maraqları və suveren hüquqları ilə izah edir.
Beynəlxalq dəniz hüququ baxımından Hörmüz boğazı xüsusi həssaslığa malikdir. Bu cür strateji keçidlərdə sərbəst gəmiçilik prinsipi əsas götürülür. Lakin bölgədəki hərbi gərginlik, ABŞ blokadası, İranın rüsum və nəzarət iddiaları bu hüquqi çərçivəni daha da mübahisəli hala gətirir.
Xameneinin açıqlaması təkcə dini-siyasi ritorika deyil, həm də enerji bazarına yönəlmiş strateji siqnaldır. Tehran göstərmək istəyir ki, Fars körfəzi və Hörmüz boğazı üzərində real təsir imkanı var və bu imkan ABŞ-la danışıqlarda təzyiq vasitəsi kimi istifadə oluna bilər.
Əsas risk ondan ibarətdir ki, Hörmüz boğazı ətrafında yeni idarəetmə və məhdudiyyət addımları neft qiymətlərini, sığorta xərclərini və gəmiçilik marşrutlarını yenidən sarsıda bilər. Bu isə yalnız ABŞ və İranı deyil, Çin, Hindistan, Yaponiya, Cənubi Koreya və Körfəz ölkələri daxil olmaqla bütün enerji idxalçılarını təsir altına alacaq.