NASA'nın Ay yörüngesinde kurmayı planladığı Gateway istasyonu etrafında yeni bir teknik skandal ortaya çıktı. Gateway — ABD'nin NASA uzay ajansının liderliğindeki Artemis Ay programı için tasarlanan küçük bir yörünge istasyonudur. Bu istasyon, astronotların Ay yüzeyine iniş görevlerinde bir durak ve yaşam alanı olarak kullanılması gerekiyordu.
Editörlük bildiriyor ki, ABD Kongresi'nde konuşan NASA başkanı Cared Ayzekman, Gateway için hazırlanan yaşam modüllerinde korozyon problemi olduğunu belirtti. Korozyon — metalın oksidasyon, nem veya diğer kimyasal etkiler sonucunda hasar görmesi, yani paslanması ve kalitesini kaybetmesidir. Bu problem esas olarak iki modülde kaydedildi: HALO ve I-HAB.
HALO — “Habitation and Logistics Outpost” kelimelerinin kısaltmasıdır. Bu, Gateway istasyonunun ABD tarafına ait ana yaşam ve lojistik modülüdür. Başka bir deyişle, astronotların geçici olarak yaşaması, ekipman depolaması ve istasyonun yönetim fonksiyonlarının bir kısmı için tasarlanmıştır. NASA 2021 yılında HALO'nun hazırlanması için ABD şirketi Northrop Grumman ile 935 milyon dolarlık sabit fiyatlı bir sözleşme imzaladı. Northrop Grumman — ABD'ye ait büyük bir savunma ve havacılık şirketidir.
HALO'nun basınçlı gövdesi ise İtalya'da bulunan Thales Alenia Space tesisinde hazırlandı. Basınçlı gövde — uzay modülünün içinde astronotların nefes alabilmesi için hava basıncını koruyan ana metal “gövde” demektir. Thales Alenia Space — Fransa'nın Thales şirketinin %67, İtalya'nın Leonardo şirketinin ise %33 paya sahip olduğu Fransa-İtalya uzay üreticisidir.
İkinci sorunlu modül I-HAB olarak adlandırılıyor. Bu, “International Habitation Module” ifadesinin kısaltmasıdır ve Gateway için Avrupa Uzay Ajansı tarafından hazırlanan yaşam modülüdür. ESA — Avrupa Uzay Ajansı demektir; bu kurum Avrupa'nın uzay programlarını koordine eder ve 23 üye devleti vardır. I-HAB astronotlar için ek yaşam alanı, yönetim imkanları ve istasyona bağlantı noktaları sağlamalıdır.
ESA 2020 yılında I-HAB modülünün hazırlanması için Thales Alenia Space ile 327 milyon avroluk bir sözleşme imzaladı. Böylece, hem ABD tarafına ait HALO'nun gövdesi hem de Avrupa tarafına ait I-HAB modülünün üretiminde aynı şirket — Thales Alenia Space — yer alıyor.
European Spaceflight sitesinin bildirdiğine göre, ESA HALO ve I-HAB modüllerinde korozyon izlerinin olduğunu doğruladı. Ajans aynı zamanda bu problemin Gateway programındaki gecikmelerin tek sebebi olmadığını belirtti. ESA'nın pozisyonuna göre, gecikmelere ABD tedarik zincirindeki başka teknik problemler de etki etti.
Thales Alenia Space ise meseleyi “korozyon” gibi sert bir ifadeyle belirtmekten kaçınarak bunu “iyi bilinen metalurjik davranış” olarak adlandırdı. Metalurji — metalların yapısını, özelliklerini ve işlenmesini inceleyen mühendislik dalıdır. Şirketin bu ifadesi, aslında metal yüzeyindeki problemin beklenmedik olmadığını, daha önce de benzer durumlarla karşılaşıldığını söylemeye yöneliktir.
Thales, HALO ile ilgili problemin 2026 yılının üçüncü çeyreğinin sonuna kadar giderileceğini belirtti. Bu ise pratik olarak modülün tam hazır hale gelmesinin 2026 yılının sonuna veya 2027 yılının başına uzayabileceği ihtimalini artırıyor. I-HAB için de benzer problemin çözümü için ESA ile çalışma yürütülüyor, ancak bu modül için somut bir tarih açıklanmadı.
Skandal, NASA'nın Gateway programını yeniden gözden geçirdiği bir dönemde ortaya çıkıyor. ABD tarafı, Ay yörüngesinde istasyon kurmaktan ziyade Ay yüzeyinde bir üs ve kalıcı altyapı oluşturmaya odaklanmak istiyor. Bu ise Avrupa için ciddi bir problemdir: ESA'nın insanlı uzay uçuşları üzerine ana gelecek planlarından biri tam da Gateway projesine bağlıydı.
Mesele, Thales için de itibar riski yaratıyor. Şirket daha önce Uluslararası Uzay İstasyonu için modüllerin üretiminde yer almış, ayrıca Gateway, Cygnus yük gemisi ve Axiom'un gelecekteki ticari uzay istasyonu için modül projelerinde rol almaktadır. Bu nedenle böyle bir teknik problem sadece bir modülün gecikmesi değil, Avrupa uzay endüstrisinin güvenilirliği ile ilgili daha geniş sorular doğuruyor.