Azerbaycan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı İlham Aliyev Özbekistan Milli Enformasyon Ajansı'na (UzA) röportaj verdi.
Redaksiyon röportajı sunuyor.
-Sayın Cumhurbaşkanı, yakında Taşkent'te düzenlenecek Orta Asya Devlet Başkanları İstişare Toplantısı'na katılmaya hazırlanıyorsunuz. Bölgesel işbirliğinin bu formatı hakkında ne söyleyebilirsiniz? Azerbaycan'ın bu bölgeyle ilişkileri nasıl gelişiyor ve mevcut işbirliği seviyesi sizi tatmin ediyor mu?
-Öncelikle belirtmek isterim ki, bu benim Orta Asya Devlet Başkanları İstişare Toplantısı'na üçüncü katılımım olacak. Davet aldığım ilk toplantı 2023'te Duşanbe'de, ikincisi ise 2024'te Astana'da yapıldı ve önümüzdeki toplantının Taşkent'te yapılması bekleniyor. Davet için ve Azerbaycan'ın bu önemli etkinliğe katılımına gösterilen destek için tüm meslektaşlarıma, öncelikle de kardeşim Şavkat Mirziyoyev'e içten teşekkürlerimi sunarım.
Azerbaycan ve Orta Asya ülkeleri, artan stratejik öneme sahip tek bir tarihi, kültürel, coğrafi ve jeopolitik alanı oluşturmaktadır. İlk bakışta Azerbaycan'ı Orta Asya ülkelerinden fiziksel olarak ayırsa da, Hazar Denizi aslında önemli bir birleştirici faktördür. Bugün Hazar Denizi, sadece coğrafi bir kavram değil, her şeyden önce halklarımızın stratejik birliğinin, ekonomik potansiyelinin ve tarihi işbirliğinin sembolüdür.
Ülkelerimizi sadece coğrafya değil, aynı zamanda tarihi-kültürel bağlar, ortak dini ve manevi değerler, gelenek ve görenekler birleştirmektedir.
Azerbaycan, bölgedeki tüm ülkelerle en üst düzeyde işbirliğinin kapsamlı gelişimine özel önem vermektedir. Orta Asya ülkeleri ile Azerbaycan arasında ikili temelde kurulan stratejik ortaklık ve müttefiklik ilişkilerinin, ayrıca aktif siyasi diyaloğumuzun ve karşılıklı ziyaretlerimizin bu işbirliği formatının başarısında önemli rol oynadığına inanıyorum.
Son birkaç yılda devlet başkanları arasındaki karşılıklı ziyaretlerin ve temasların dinamizmi, ilişkilerimizin yüksek seviyesini açıkça göstermektedir. Şöyle ki, son üç yılda Orta Asya devlet başkanları Azerbaycan'a yaklaşık 30 ziyaret gerçekleştirmişler ve ben de aynı dönemde kardeş ülkelerde 13 kez ziyarette bulunmuşum.
Orta Koridor'un artan önemi, işbirliğimizin genişletilmesi için önemli fırsatlar yaratmaktadır.
Eminim ki, Orta Asya Devlet Başkanları'nın 7. İstişare Toplantısı, kardeş halklarımız arasında yüzyıllardır süregelen dostluğun pekiştirilmesinde, siyasi, ekonomik, ulaştırma, yatırım, enerji, kültürel, insani ve dijital dönüşüm alanlarında çok seviyeli işbirliğinin genişletilmesinde önemli bir aşama olacaktır.
-Sayın Cumhurbaşkanı, Azerbaycan ile Orta Asya ülkeleri arasında karşılıklı ziyaretlerin yoğunluğunu, aktif siyasi diyaloğu ve yüksek seviyeli karşılıklı anlayışı vurguladınız. Son bir buçuk yıl içinde Özbekistan Cumhurbaşkanı Şavkat Mirziyoyev'in Azerbaycan'a beş kez ziyaret ettiğini dikkatle takip ettik. Ayrıca, yıl içinde çeşitli uluslararası platformlarda birkaç kez görüştünüz. Azerbaycan ile Özbekistan arasında diplomatik ilişkilerin kurulmasının mevcut 30. yıldönümünde ikili ilişkilerin durumunu nasıl karakterize edersiniz?
-Özbekistan, Azerbaycan için kardeş bir ülke ve güvenilir bir müttefiktir. Bizi ortak kökler, manevi değerler, dil, etnik yakınlık, zengin tarihi ve kültürel miras birleştirmektedir. Yüzyıllardır kardeş halklarımız birbirine derin bir sempati ve saygı beslemişlerdir. Sevindirici bir durumdur ki, devletlerarası ilişkilerimiz bu sağlam temel üzerinde başarıyla gelişmektedir.
Bugün Azerbaycan ile Özbekistan arasındaki ilişkiler en yüksek – müttefiklik seviyesindedir.
İlişkilerimizin gelişimini etkileyen diğer, önemi hiç de az olmayan bir faktör, Özbekistan Cumhurbaşkanı Şavkat Miromonoviç Mirziyoyev ile aramızda oluşan kişisel güven ve dostluk ilişkileridir. Cumhurbaşkanı'nın devletlerarası ilişkilerimizin gelişimine kişisel katkısını, çok yönlü işbirliğimizin sürekli olarak güçlendirilmesine daima dikkat etmesini özellikle vurgulamak isterim.
Kardeş Özbekistan'ın lideri, seçkin devlet adamı ve Azerbaycan'ın büyük dostu Cumhurbaşkanı Şavkat Mirziyoyev'i ülkemizde ağırlamak bizim için her zaman büyük bir şeref ve memnuniyettir. Belirttiğiniz gibi, son bir buçuk yıl içinde beş böyle ziyaret olmuştur. Bütün bunlar ilişkilerimizin yüksek dinamizmini açıkça göstermektedir.
Geçen yılın ağustos ayında benim Özbekistan'a devlet ziyaretim oldu, bu yılın temmuz ayında ise Özbekistan Cumhurbaşkanı Azerbaycan'a devlet ziyareti gerçekleştirdi. Bu tarihi ziyaretler sırasında onlarca önemli belge, o cümleden Stratejik Ortaklığın Daha da Güçlendirilmesi Hakkında Bildiri, Müttefiklik İlişkileri Hakkında Anlaşma, “Azerbaycan Cumhuriyeti ile Özbekistan Cumhuriyeti Arasında Müttefiklik İlişkileri Hakkında Anlaşmanın Uygulanmasına Yönelik 2025-2029 Yılları İçin Yol Haritası” ve diğer belgeler imzalandı. Kısa sürede çok büyük işler yapıldı. Bütün bu karşılıklı ziyaretler, Azerbaycan-Özbekistan ilişkilerinin hem ikili temelde, hem de Orta Asya ve Hazar bölgesi de dahil olmak üzere, tek bir coğrafi alanda yeni ortaklık imkanlarının gerçekleştirilmesi açısından tüm alanlarda güçlenmesine önemli bir ivme kazandırdı.
Ayrıca 2023 yılının ağustos ayında tesis edilmiş Yüksek Devletlerarası Şura da ilişkilerimizin gelişim stratejisinin belirlenmesinde özel rol oynamaktadır. Şura, karşılıklı devlet ziyaretleri çerçevesinde 2024 yılı ağustos ayının 22'sinde Taşkent'te ve 2025 yılı temmuz ayının 2'sinde Bakü'de iki toplantı yapmıştır.
Özbekistan, Azerbaycan'ın toprak bütünlüğünü değişmez olarak desteklemiştir. Fırsattan istifade ederek, kardeş Özbekistan'a Karabağ'ın yeniden inşasına verdiği katkıya, özellikle de azat edilmiş Füzuli'de büyük Özbek alimi Mirzə Uluqbəy'in adını taşıyan ve şu anda yaklaşık 600 öğrencinin eğitim gördüğü okulun inşasına teşekkürlerimi bildiririm. Özbekistan, Karabağ bölgesinin yeniden inşasına yardım gösterme girişimini ileri süren ilk ülke, Cumhurbaşkanı Mirziyoyev ise dünyada ilk lider olmuştur. Biz bunu her zaman hatırlayacak, ülkelerimiz ve halklarımız arasında dayanışma, dostluk ve kardeşlik jesti olarak kabul edeceğiz.
Kardeş ülkeye yapacağım önümüzdeki ziyareti sabırsızlıkla bekliyorum. Her defasında Özbekistan'ın dinamik gelişimini ve Özbek halkının elde ettiği hayranlık uyandıran başarıları büyük bir memnuniyetle gözlemliyorum. Hayata geçirilen geniş çaplı reformlar ve toplumun tüm alanlarının sürekli modernleştirilmesi, ülkenin itibarının sürekli artmasına ve uluslararası alandaki konumunun güçlenmesine yardımcı olmaktadır. Bu başarılar, dostum ve kardeşim Cumhurbaşkanı Şavkat Mirziyoyev'in liderliğinde yürütülen amaçlı ve düşünülmüş devlet politikasının göstergesidir.
Ülkelerimiz arasında işbirliği sadece ikili formatta değil, aynı zamanda uluslararası platformlarda da başarıyla gelişmektedir. Azerbaycan ve Özbekistan, Türk Devletleri Teşkilatı'nın aktif üyeleridir ve Türk birliğinin güçlendirilmesine önemli katkılar sağlamaktadırlar. Bundan başka, ilişkilerimiz BM, Bağlantısızlar Hareketi, İslam İşbirliği Teşkilatı, Ekonomik İşbirliği Teşkilatı, AQEM ve diğer uluslararası kuruluşlar çerçevesinde başarıyla gelişmektedir.
-Azerbaycan ile Özbekistan arasında ekonomik-ticari işbirliğinin mevcut seviyesini nasıl değerlendiriyorsunuz?
-Ekonomik-ticari işbirliğinin dinamizmi tam bir memnuniyet yaratıyor ve seviyesinin daha da artmasına katkıda bulunuyor. Her iki taraf da karşılıklı işbirliğini genişletmek için önemli çabalar gösteriyor, yeni projeler ileri sürüyor ve ortak girişimlerin hayata geçirilmesine özel önem veriyor. Bugün Azerbaycan'da yaklaşık 120 Özbekistan yatırımlı ticari kuruluş kayıtlı olup, ekonominin çeşitli alanlarında - sanayi, tarım, inşaat, ulaştırma ve hizmet sektörlerinde başarıyla faaliyet göstermektedir.
Azerbaycan ile Özbekistan arasında ticaret hızlı bir tempoyla gelişiyor. Şöyle ki, 2024 yılında emtia döngüsü 252 milyon ABD doları tutarında gerçekleşmiş ve 2025 yılının Ocak-Eylül aylarında bu gösterge geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 87,5 artarak 319 milyon ABD dolarına ulaşmıştır.
Yatırımlar alanında işbirliği de güçlenmeye devam ediyor. 2023 yılında hem ülkelerimizin içinde, hem de üçüncü ülkelerde yatırım yapmayı öngören toplam sermayesi 500 milyon ABD doları olan Azerbaycan-Özbekistan Yatırım Şirketi kurulmuştur.
Hafif sanayinin gelişimi için yeni imkanlar açan, geleneksel dostluk ve kardeşlik ilişkilerini pekiştiren ortak bir işletme - Hankendi'de dikiş fabrikası özellikle dikkat çekicidir.
Azerbaycan Cumhuriyeti ile Özbekistan Cumhuriyeti arasında işbirliğine dair Hükümetlerarası Komisyon'un ekonomik ilişkilerin geliştirilmesi ve perspektifli işbirliği alanlarının belirlenmesi sahasındaki aktif faaliyetini özellikle belirtmek gerekir. Artık düzenli olarak düzenlenen Azerbaycan-Özbekistan Bölgesel Forumu bu yönde işbirliğinin teşviki için verimli bir platformdur.
Azerbaycan, kardeş Özbekistan ile ekonominin tüm alanlarında işbirliğini daha da genişletmekte kararlıdır. Bunun için güçlü siyasi irade ve önemli potansiyel mevcuttur. Bugüne kadar ekonomik ilişkilerimizin daha da gelişmesi için güvenilir hukuki temel oluşturan yaklaşık 200 belge imzalanmıştır. Azerbaycan, her iki tarafın çıkarlarına uygun olan ve halklarımız arasında dostluğun, ortaklığın pekişmesine katkıda bulunan karşılıklı faydalı işbirliğini bundan sonra da destekleyecektir.
-Ulaştırma, lojistik ve enerji alanlarında ikili işbirliğinin hangi perspektiflerini görüyorsunuz?
-Ülkelerimiz arasında işbirliğinin temel yönlerinden biri, çeşitlendirilmiş ulaştırma ve lojistik altyapısının geliştirilmesi, transit imkanlarının genişletilmesidir. Bu alanda ülkelerimizin Orta Koridor Uluslararası Ulaştırma Güzergahı'nda yer alması özel bir öneme sahiptir ve bu çerçevede Azerbaycan, Özbekistan ve Orta Asya devletleri için önemli bir transit ülke konumundadır. Son yıllarda Orta Koridor aracılığıyla ihracat imkanlarının ve taşımacılığın artması özel stratejik öneme sahiptir.
2024 yılında ülkelerimiz arasında transit taşımaların hacmi 2023 yılına göre yüzde 18'den fazla artarak 1,3 milyon tonu aşmıştır. 2025 yılının ilk dokuz ayında bu rakam yaklaşık bir milyon tona ulaşmış olup, bu da ulaştırma alışverişlerinde dinamik bir artışı göstermektedir.
Azerbaycan'da oluşturulan modern ulaştırma altyapısı, o cümleden ticaret filosu, yakın yıllarda gücü 25 milyon tona ulaşacak Alat Uluslararası Ticaret Limanı, Bakü-Tiflis-Kars demiryolu ve ülkenin dokuz uluslararası havaalanı da dahil olmak üzere, tüm bunlar Azerbaycan'ın küresel ulaştırma ve lojistik merkezi rolünü güçlendiren faktörlerdir. Bundan başka, Zengazur koridorunun açılması tüm Orta Asya ülkelerine fayda sağlayacaktır.
Hava taşımacılığının gelişimi ve şehirlerimiz arasındaki uçuşların yoğunluğu özel önem arz etmektedir. AZAL düzenli yolcu seferleri - Bakü-Taşkent-Bakü (haftada 7 uçuş), Bakü-Semerkant-Bakü (haftada 2 uçuş) ve Bakü-Ürgenç-Bakü (haftada 2 uçuş) gerçekleştirmektedir. Kendi adına, “Uzbekistan Airways” Taşkent-Bakü-Taşkent güzergahında haftada üç, “Centrum” ise haftada iki uçuş yapmaktadır.
Enerji sektöründe işbirliği ve yeşil enerjinin geliştirilmesi de öncelikli bir yön olarak kalmaktadır. SOCAR, Özbekistan'a Azerbaycan'ın petrol ürünlerini ve petrokimya ürünlerini ihraç etmektedir. 2016 yılından bu yana “OZLITINEFTGAZ” Enstitüsü'nün ve “SOCAR NIPI Nefteqaz”ın bazında kurulan "Neftegaztexnologiya" ortak işletmesi başarıyla faaliyet göstermektedir.
2024 yılında Azerbaycan, Kazakistan ve Özbekistan enerji sistemlerinin entegrasyonuna ve yenilenebilir enerji kaynaklarının teşvikine yönelik bir dizi stratejik anlaşma, memorandum imzalamışlardır ki, bu da bölgenin sürdürülebilir gelişimi ve enerji işbirliğini güçlendirmek için yeni perspektifler açmaktadır.
-Azerbaycan ile Özbekistan arasında kültürel ve insani alanlarda işbirliği hakkında ne söyleyebilirsiniz?
-Kültürel ve insani işbirliği, ülkelerimiz arasında dostluk ve kardeşlik ilişkilerinin pekiştirilmesinde, ayrıca halklarımızın doğrudan ilişkilerinin genişletilmesinde önemli rol oynamaktadır. Biz ortak tarihi ve kültürel değerleri korumak, tüm seviyelerde sıkı işbirliği yapmak için ortak çabalar gösteriyoruz.
Şöyle ki, 2023 yılında Azerbaycan'da Özbekistan Kültür Günleri, 2024 yılında ise Özbekistan Bilim ve Kültür Günleri düzenlenmiştir. Aynı yıl Özbekistan'da Azerbaycan Kültür Günleri, Hive şehrinde ise “Şuşa günleri” organize edilmiştir. Bu etkinlikler, halklarımızın zengin kültürel miraslarını paylaşma, karşılıklı anlayışı derinleştirme ve birbirinin manevi mekanını karşılıklı olarak zenginleştirme arzusunu yansıtmaktadır.
Ülkelerimizin bölgeleri arasında işbirliğine özel dikkat gösterilmektedir. İsmayıllı-Riştan, Şuşa-Hive, Lenkeran-Buhara, Şeki-Kokand, Bileşuvar-Termez, Mingaçevir-Namangan, Füzuli-Gülistan, Kuba-Cizak ve Beylegan-Şehrisebz şehirleri arasında kardeşleşme ve ortaklık ilişkileri kurulmuştur. Bu tür bölgelerarası ilişkilerin aktifleşmesi, halkların yakınlaşmasına, deneyim alışverişinin yapılmasına ve işbirliğinin kültürel-insani gündeminin güçlendirilmesine yardımcı olmaktadır.
Ülkelerimiz arasında dostluğun sembolik ifadesi kültürel öneme sahip objelerdir: Taşkent'te Haydar Aliyev meydanı var ve bu yılın temmuz ayında Bakü'de “Özbekistan” parkının temeli atılmıştır.
Fırsattan istifade ederek, ayrıca Azerbaycan halkının Umummilli Lideri, Özbek halkına her zaman büyük sevgi hisleri besleyen Haydar Aliyev'in hatırasına gösterilen ihtiram ve gerçekten kardeşlik ilişkisine göre Özbekistan yönetimine, tüm kardeş halka minnettarlığımı bildirmek istiyorum.
Ayrıca spor alanında işbirliğinde iyi sonuçlar var. İki ülkenin ortak çabaları sayesinde FIFA İcra Komitesi, 2027 yılında düzenlenecek futbol U-20 Dünya Şampiyonası'nın final aşamasını Azerbaycan'da ve Özbekistan'da düzenleme kararı almıştır. Bu, Avrupa ile Asya'yı birleştirecek ortak tarihi bir başarıdır.
Medya ve sivil toplum kuruluşları alanlarında işbirliği de verimli bir şekilde gelişmektedir. 2024 yılı Eylül ayının 23'ünden 25'ine kadar Taşkent'te Birinci Özbekistan-Azerbaycan Medya Forumu, 2025 yılı Eylül ayının 29'unda ise Bakü'de İkinci Azerbaycan-Özbekistan Medya Forumu düzenlenmiştir. Bundan başka, 2024 yılının Aralık ayında Taşkent'te ilk kez Özbekistan-Azerbaycan Sivil Toplum Kuruluşları Forumu organize edilmiştir.
Bütün bu etkinlikler ve hayata geçirilen projeler, Azerbaycan ile Özbekistan'ın kültürel, insani alanlarda güçlü kardeşlik ilişkilerini açıkça göstermekte, halklarımız arasında dostluğun pekişmesine, manevi ve kültürel karşılıklı ilişkilerin daha da gelişmesine hizmet etmektedir.
-Sayın Cumhurbaşkanı, yoğun çalışma takviminizde bu anlamlı röportaja vakit ayırdığınız için size minnettarız.
-Özbekistan toplumunun hem Azerbaycan-Özbekistan gündemine, hem de bütünüyle bölgede yaşanan süreçlere artan ilgisini kaydetmekten çok memnunum. Yüzyıllardır kardeş halklarımızı ve ülkelerimizi birleştiren dostluk ve işbirliği bağları daha da pekişsin.