Evrenin sirri olan qara dəliklər, elm dünyasında uzun müddətdir ki, maraq doğurur. Bu kosmik obyektlər, öz güclü cazibə qüvvələri ilə hər şeyi, hətta işığı belə udur. Son araşdırmalar, bu qara dəliklərin necə yarandığına dair yeni bir perspektiv təqdim edir.
Redaksiya məlumat verir ki, ənənəvi nəzəriyyəyə görə, qara dəliklər ölən ulduzların çökməsi nəticəsində yaranır və zamanla maddə udaraq böyüyür. Lakin, James Webb teleskopu, kainatın hələ uşaqkən, yəni Böyük Partlayışdan cəmi bir neçə yüz milyon il sonra, təəccüblü dərəcədə nəhəng qara dəliklər aşkar edib. Bu qədər qısa müddətdə bu ölçüyə çatmaları "ulduz ölümü" modeli ilə mümkün görünmürdü.
Eynşteynin Ümumi Nisbilik Nəzəriyyəsi, kütlənin fəza-zamanı əydiyini göstərir. Yer kürəsinin kütləsi səbəbindən peyklərdəki saatlar, yerdəki saatlardan daha sürətli işləyir. Əgər qara dəlikləri anlamağımıza imkan verən bu riyazi düzəlişlər edilməsəydi, GPS sistemləri saniyələr içində səhv edər və naviqasiya istifadə edilə bilməzdi. Yale Universitetindən astrofizik Priyamvada Natarajan, Dünya İqtisadi Forumunda etdiyi təqdimatda, James Webb Kosmik Teleskopundan (JWST) gələn məlumatlarla kainatın ən böyük sirlərindən birinin aydınlandığını bildirdi.
Natarajan və komandasının sübut etdiyi yeni modelə görə, bu qara dəliklər ulduzlardan deyil, birbaşa nəhəng qaz buludlarının öz içinə çökməsi ilə yaranıb. "Birbaşa çökmə" adlanan bu proses, qara dəliklərin daha böyük bir "toxumla" həyata başlamasına və qısa müddətdə milyardlarla günəş kütləsinə çatmasına imkan verir. Bu kəşfi "bir karyera ömründə edilə biləcək ən həyəcanverici təsdiq" kimi qiymətləndirən Natarajan, bu araşdırmaların fəlsəfi bir tərəfinin də olduğunu əlavə etdi: "Kainatı və qara dəlikləri araşdırmaq, insana 'kosmik bir təvazökarlıq' aşılayır. Zamanda geriyə baxaraq, parçası olduğumuz bu möhtəşəm hekayəni birləşdiririk."
Qara dəliklər, yalnız uzaq kainatın sirri deyil, həm də gündəlik həyatımızın bir hissəsidir. Natarajan, Davosdakı dinləyicilərə təəccüblü bir xatırlatma etdi: "Buraya gələ bildiniz, çünki qara dəlikləri izah edən tənliklər eyni zamanda GPS sistemlərinə rəhbərlik edir." Bu yeni araşdırmalar, qara dəliklərin yaranması və kainatın təkamülü haqqında anlayışımızı dərinləşdirir, eyni zamanda texnoloji inkişafımıza da təsir edir.