NATO-nun Avropadakı keçmiş ali komandanı Uesli Klark ABŞ-ın İran müharibəsində üzləşdiyi əsas problemin yalnız 25 milyard dollarlıq xərc olmadığını bildirib.
Redaksiya Business Insider və CSIS-ə istinadla xəbər verir ki, Pentaqon İranla müharibənin indiyə qədər təxminən 25 milyard dollara başa gəldiyini açıqlayıb. Lakin Klarkın fikrincə, əsas məsələ xərclənən puldan çox ABŞ-ın sərf etdiyi və bərpası çətin olan hərbi aktivlərdir.
Klark bildirib ki, İran zərbələri zamanı ABŞ radarları zədələnib və ya sıradan çıxıb. Onun sözlərinə görə, belə sistemləri sürətlə əvəz etmək çətindir, çünki söhbət sadəcə pul ayırmaqdan yox, yüksək texnologiyalı avadanlıq, istehsal xətti və logistika imkanlarından gedir.
CSIS-in hesablamalarına görə, İran müharibəsi ABŞ-ın bir neçə əsas raket ehtiyatını ciddi şəkildə azaldıb. Hesabatda bildirilir ki, 39 günlük hava və raket kampaniyası zamanı ABŞ yeddi əsas sursat növündən böyük həcmdə istifadə edib və bəzi ehtiyatların əvvəlki səviyyəyə qaytarılması illər çəkə bilər.
Tomahawk qanadlı raketləri üzrə ABŞ ehtiyatının təxminən 32 faizi xərclənib. Tomahawk əsasən gəmilərdən və sualtı qayıqlardan buraxılan, uzaq məsafədəki yer hədəflərini vurmaq üçün istifadə edilən raketdir. CSIS bu ehtiyatın bərpasının təxminən 4 il çəkə biləcəyini bildirir.
JASSM raketləri üzrə ehtiyatın təxminən 25 faizi istifadə edilib. JASSM təyyarədən buraxılan, uzaq məsafədəki hədəflərə zərbə endirmək üçün nəzərdə tutulan gizli qanadlı raketdir. Bu silahın da bərpası üçün təxminən 4 il tələb oluna bilər.
PrSM raketləri üzrə vəziyyət daha ağırdır. PrSM, yəni Precision Strike Missile, HIMARS və MLRS sistemlərindən buraxılan yeni nəsil ballistik raketdir. CSIS-in hesablamasına görə, ABŞ bu ehtiyatın təxminən 44-77 faizini xərcləyib və bərpa müddəti 4 ilə yaxın qiymətləndirilir.
SM-3 müdafiə raketləri də ciddi şəkildə azalıb. SM-3 gəmilərdən buraxılan və ballistik raketləri atmosferin yuxarı qatlarında vurmaq üçün istifadə edilən sistemdir. Hesabata görə, ABŞ bu ehtiyatın 31-60 faizini istifadə edib. Bərpa müddəti 5 ilə qədər uzana bilər.
THAAD raketləri üzrə xərcləmə daha kritik görünür. THAAD yüksək hündürlükdə ballistik raketləri vurmaq üçün istifadə olunan müdafiə sistemidir. CSIS ABŞ-ın THAAD interceptor ehtiyatının 52-80 faizini xərclədiyini bildirir. Bu ehtiyatın bərpası təxminən 4,5 il çəkə bilər.
Patriot raketləri üzrə də ciddi azalma qeydə alınıb. Patriot hava və raketdən müdafiə sistemidir və ballistik raketlərə, təyyarələrə və qanadlı raketlərə qarşı istifadə olunur. CSIS-in hesablamasına görə, ABŞ Patriot ehtiyatının 45-60 faizini İran müharibəsində istifadə edib. Bərpa müddəti təxminən 3,5 il göstərilir.
Bu rəqəmlər göstərir ki, İran müharibəsi ABŞ üçün sadəcə büdcə problemi deyil. Vaşinqton yüksək dəqiqlikli və bahalı silah ehtiyatlarını sürətlə xərcləyir, lakin həmin ehtiyatların yenidən doldurulması zavod gücü, komponent tədarükü və illərlə davam edən istehsal prosesi tələb edir.
Klarkın vurğuladığı əsas məqam da budur: 25 milyard dollar böyük məbləğdir, amma itirilən radarlar, xərclənən interceptorlar, boşalan gəmi sursatları və tükənən raket ehtiyatları daha ciddi strateji problemdir. Pul ayrılması bu sistemləri dərhal geri qaytarmır.
ABŞ donanması üçün vəziyyət ayrıca çətindir. Raket buraxan gəmilər yalnız sursatını itirmir, həm də tam yenidən təchizat, texniki xidmət və döyüş hazırlığının bərpası prosesindən keçməlidir. Bu isə Yaxın Şərqdə davam edən əməliyyatlarla yanaşı, Çinlə mümkün Sakit okean qarşıdurması üçün də risk yaradır.
Business Insider-in yazdığına görə, Pentaqon müharibənin xərclərinin əsasən sursat, əməliyyat, texniki xidmət və zədələnmiş avadanlığın əvəzlənməsi ilə bağlı olduğunu bildirib. Lakin müdafiə ekspertləri xəbərdarlıq edirlər ki, ehtiyatların real bərpası Konqresin əlavə pul ayırmasından sonra belə uzun müddət çəkəcək.
Nəticə olaraq, İran müharibəsinin ABŞ üçün ən ağır tərəfi yalnız rəsmi xərc deyil. Əsas problem odur ki, Tramp administrasiyası bahalı və çətin bərpa olunan dəqiq zərbə və hava müdafiə sistemlərini çox yüksək tempdə xərcləyir. Bu isə ABŞ-ın eyni vaxtda başqa böyük müharibəyə hazır olmaq imkanını zəiflədir.