İran ABŞ-ın müharibəni dayandırmaqla bağlı təklifinə 14 bəndlik cavab göndərib.
Redaksiya Tasnim, Anadolu və Xinhua-ya istinadla xəbər verir ki, Tehran cavabı Pakistan vasitəçiliyi ilə Vaşinqtona çatdırıb. İran tərəfi ABŞ-ın iki aylıq atəşkəs təklifini qəbul etmir və müzakirələrin müvəqqəti fasiləyə yox, müharibənin tam bitməsinə yönəlməli olduğunu bildirir.
Tasnim-in məlumatına görə, ABŞ əvvəlcə 9 bəndlik təklif təqdim edib. Bu təklifdə əsas xətt iki aylıq atəşkəs və danışıqlar üçün vaxt qazanmaq olub. İran isə buna 14 bəndlik cavabla reaksiya verib və əsas məsələlərin 30 gün ərzində həll olunmasını tələb edib.
Tehranın mövqeyinə görə, müharibənin uzadılmış atəşkəs formatında dondurulması qəbuledilməzdir. İran hesab edir ki, Vaşinqton iki aylıq fasilədən hərbi mövqelərini yenidən qurmaq, İsraili silahlandırmaq və blokadanı davam etdirmək üçün istifadə edə bilər.
İranın əsas şərtlərindən biri ABŞ və İsrail tərəfindən yeni hərbi hücum olmayacağına dair zəmanətdir. Tehran bu zəmanətin yalnız siyasi bəyanat kimi yox, real öhdəlik kimi verilməsini istəyir.
İkinci əsas tələb ABŞ qüvvələrinin İran sərhədləri ətrafından və regiondakı həssas zonalardan çıxarılmasıdır. Tehran bildirir ki, Amerika bazalarının regionda qalması müharibənin yenidən alovlanması üçün daimi risk yaradır.
Üçüncü tələb dəniz blokadasının ləğvidir. ABŞ İran limanları ilə əlaqəli gəmilərə qarşı nəzarəti və sanksiya mexanizmini saxlayır. Tehran isə bunu qanunsuz blokada və beynəlxalq ticarətə müdaxilə kimi qiymətləndirir.
İran həmçinin dondurulmuş aktivlərinin açılmasını tələb edir. Bu, xarici banklarda və maliyyə sistemlərində bloklanmış İran vəsaitlərinin yenidən Tehranın sərəncamına verilməsi deməkdir.
Digər şərt sanksiyaların yumşaldılması və ya ləğv edilməsidir. İran hesab edir ki, müharibənin bitməsi yalnız silahların susması ilə yox, iqtisadi mühasirənin də aradan qaldırılması ilə mümkün ola bilər.
Tehran təzminat məsələsini də gündəmə gətirib. Tasnim-in məlumatına görə, İran müharibə zamanı dəymiş zərərə görə kompensasiya tələb edir. Bu tələb Vaşinqton üçün ən çətin bəndlərdən biri sayılır, çünki ABŞ belə ödənişi faktiki məsuliyyətin qəbul edilməsi kimi görə bilər.
İranın cavabında bütün cəbhələrdə döyüşlərin dayandırılması da yer alır. Buraya Livan istiqaməti də daxildir. Tehran hesab edir ki, yalnız İran-ABŞ xəttində yox, İsrailin Livandakı əməliyyatlarında da dayanma olmasa, müharibə tam bitmiş sayılmayacaq.
Təklifdə Hörmüz boğazı üçün yeni mexanizm məsələsinin də olduğu bildirilir. Tehran artıq müharibədən əvvəlki normal keçid rejiminə qayıtmaq istəmir və boğazın idarə olunmasında daha böyük nəzarət rolu tələb edir.
ABŞ Prezidenti Donald Tramp İranın cavabından razı olmadığını bildirib. Al Jazeera-nın məlumatına görə, Tramp Tehranın “razılaşmaq mümkün olmayan” tələblər irəli sürdüyünü deyib və mövcud təklifdən məmnun olmadığını açıqlayıb.
Buna baxmayaraq, Vaşinqton hərbi variantı dərhal işə salmaq istəmir. Reuters-in məlumatına görə, Tramp diplomatik yolun tam bağlanmadığını göstərməyə çalışır, amma İranın şərtlərini indiki formada qəbul etməyə hazır görünmür.
Pakistanın vasitəçi rolu bu mərhələdə xüsusi əhəmiyyət daşıyır. İslamabad ABŞ və İran arasında mesajların ötürülməsi üçün əsas diplomatik kanal kimi çıxış edir. İranın 14 bəndlik cavabı da məhz bu kanal vasitəsilə təqdim olunub.
Əsas problem tərəflərin müharibəni fərqli başa düşməsidir. ABŞ üçün iki aylıq atəşkəs gərginliyi azaltmaq və danışıqlara vaxt açmaq imkanıdır. İran üçün isə bu, müharibənin yalnız dondurulması və Vaşinqtona yenidən hazırlaşmaq imkanı verilməsi kimi görünür.
Nəticə olaraq, Tehranın 14 bəndlik cavabı diplomatik qapını tam bağlamır, amma Vaşinqton üçün çox ağır şərtlər qoyur. ABŞ qüvvələrinin çıxarılması, blokadanın ləğvi, sanksiyaların götürülməsi, aktivlərin açılması, təzminat və Livan da daxil olmaqla bütün cəbhələrdə döyüşlərin bitməsi razılaşmanı sadə atəşkəsdən daha böyük geosiyasi sövdələşməyə çevirir.