Çinin süni intellekt sahəsindəki irəliləyişi yeni milyarderlər yaradır. Dövlət dəstəyi və səhmdar cəmiyyətlərinin artması ilə böyüyən müəssisələr, OpenAI və Nvidia-ya rəqib olmaq iddiası ilə qlobal yarışda meydana çıxır.
Redaksiya məlumat verir ki, Çinli müəssisə DeepSeek-in aşağı qiymətli süni intellekt modeli R1-i bazara çıxararaq OpenAI-ın ChatGPT-sinə meydan oxuyan bir rəqib kimi yerləşdirməsindən cəmi bir il keçib. Şəxsi bir şirkət olan DeepSeek-in qurucusu Liang Wenfeng, şirkətdəki səhmlərinə əsaslanaraq sərvətini təxminən 11,5 milyard dollara çatdıraraq milyarderlər sırasına qatılıb. Çin vergi təşviqləri və dövlət fondları ilə süni intellekt sahəsindəki irəliləyişi sürətləndirərkən, investorlar da bu sahəyə axın edir və nəhəng sərvətlər yaranır. Dekabr ayından bəri süni intellektlə əlaqəli səhmdar cəmiyyətləri yeddi yeni Çinli milyarder yaradıb. Honq Konq və Şanxaydakı bu səhmdar cəmiyyətləri, Pekinin Nvidia və OpenAI-a yerli rəqiblər yetişdirmək səyləri çərçivəsində ümumilikdə 2,9 milyard dollar toplayıb. Üç vergüllü klubun son üzvləri arasında, Nvidia-ya rəqib olaraq göstərilən MetaX Integrated Circuits və Moore Threads Technology kimi süni intellekt çip istehsalçılarının qurucuları ilə OpenAI bənzəri müəssisələr MiniMax Group və daha çox Zhipu adı ilə tanınan Knowledge Atlas Technology-nin qurucuları yer alır. Hələ heç biri gəlirli deyil və zərər yazmalarına baxmayaraq səhmləri birjaya çıxarıldıqdan bəri yüzdə 95 ilə yüzdə 400-ün üzərində artım göstərib.
Şanxay mərkəzli araşdırma şirkəti 86Research-də analitik olan Charlie Chai, "Investorlar daha çox potensiala fokuslanır" deyir. Hələlik ən böyük qazananların kim olacağını təxmin etmək üçün çox tez olduğu üçün investorların geniş bir sahəyə mərc etdiyini əlavə edir. Morgan Stanley-ə görə, istehsalçı süni intellekt xidmətləri ilə əlaqədar komponentlər və infrastrukturu əhatə edən Çinin süni intellekt bazarı 2030-cu ilə qədər 1,4 trilyon dollarlıq satış həcminə çata bilər. Bu, ölkənin süni intellekt sektorunun ümumi böyüklüyünün 3,2 milyard dollar olduğu 2024-cü illə müqayisədə 400 qatdan çox bir sıçrayış deməkdir. Aberdeen Group-un Sinqapur mərkəzli investisiya direktoru Xin-Yao Ng-ə görə, investorlar, Çinli süni intellekt müəssisələrinin qlobal bazardan pay alma potensialı barəsində də nikbindirlər. Microsoft prezidenti Brad Smith-in yaxınlarda qeyd etdiyi kimi, Çinli süni intellekt firmaları aşağı qiymətli məhsulları ilə inkişaf etməkdə olan bazarlarda istifadəçilər qazanır. Lakin bəzi analitiklər, zərər edən bu müəssisələrin davamlı olmayan qiymətlərlə əməliyyat gördüyünü söyləyir. Portland mərkəzli maliyyə xidmətləri şirkəti D.A. Davidson-da kıdəmli araşdırma analitiki olan Alex Platt, "Bu sahəyə girmək istəyən investorlardan gələn intensiv tələb səbəbindən bir mükafat söz mövzusudur. Daha çox seçim ortaya çıxdıqca investorlar daha seçici olacaqlar" deyir.
Bu arada səhmdar cəmiyyətlərinin artımı sürətini azaltmır. Pekin mərkəzli axtarış motoru nəhəngi Baidu, yanvar ayında çip bölməsi Kunlunxin-in ayrılaraq Honq Konqda səhmdar cəmiyyəti formasında çıxarılmasını planlaşdırdığını açıqladı. Çinli çip dizayneri Axera Semiconductor isə bu ayın əvvəllərində Honq Konqdakı səhmdar cəmiyyətindən 3 milyard Honq Konq dolları (379 milyon dollar) topladı, lakin səhmlər birjaya çıxarıldıqdan sonra gerilədi.
Yüksələn elit qrup Çinin süni intellekt milyarderlər klubunun ən yeni üzvləri 36 ilə 60 yaş arasında dəyişir və nisbətən qısa bir müddətdə ölkənin süni intellekt gücünün inşasına töhfə verdilər. Forbes Asiyada yer alan bu sərvət təxminləri 30 yanvar etibarilə müəyyənləşdirildi. O tarixdən bəri, süni intellektin gələcəyinə yönəlik nikbinlik səbəbindən şirkət səhmləri yüksəlməyə davam etdiyindən bu iş adamlarının bir çoxu daha da varlandı. Məsələn, Zhipu, ən son GLM-5 modelini yayımlamasının ardından təxminən yüzdə 50 yüksəldi. Şirkətin iddialarına görə məhsul, inkişaf etmiş ağıl yürütmə və kodlaşdırma qabiliyyətləri ilə Anthropic-in noyabr ayında yayımladığı ən son Claude modeli ilə eyni səviyyədə performans təqdim edir.
Yan Junjie, 36, 4,5 milyard dollar, MiniMax Group. Şanxay mərkəzli süni intellekt model şirkəti MiniMax Group-un İdarə Heyətinin sədri və baş icraçı direktoru olan Yan, yanvar ayında Honq Konqdakı səhmdar cəmiyyətində 618 milyon dollar topladı və Çinin yeni milyarderləri arasında ən gənc və ən zəngin adam oldu. Dövlət dəstəkli Securities Times-a görə MiniMax-ın investorları və müştəriləri arasında Çinli oyun nəhəngi miHoYo da var.
Chen Weiliang, 49, 4,4 milyard dollar, MetaX Integrated Circuits. MetaX-in İdarə Heyətinin sədri və baş icraçı direktoru olan Chen, şirkəti dekabr ayının sonunda Şanxayda səhmdar cəmiyyəti formasında çıxararaq təxminən 600 milyon dollar topladı. 2020-ci ildə öz süni intellekt çip şirkətini qurmadan əvvəl 13 il boyunca Amerikan çip istehsalçısı Advanced Micro Devices-in Çin əməliyyatlarında kıdəmli menecer olaraq çalışdı.
Zhang Jianzhong, 60, 4,3 milyard dollar, Moore Threads Technology. "Çinin Nvidia-sı" olaraq adlandırılan süni intellekt çip istehsalçısı Moore Threads Technology-nin İdarə Heyətinin sədri və baş icraçı direktoru olan Zhang, 2020-ci ildə Pekin mərkəzli şirkətini qurmadan əvvəl Amerikan nəhənginin Çin bölməsinin başında idi. Üç il sonra şirkət, artan ABŞ-Çin texnologiya rəqabəti mühitində inkişaf etmiş Amerikan çip istehsal texnologiyalarına girişi əngəlləyən ABŞ ticarət qara siyahısına alındı. Zhang o dövrdə "Çində ən yaxşı ümumi məqsədli çipləri inkişaf etdirmək qətiyyətimizi heç nə təsir etməyəcək" demişdi. Dekabr ayındakı 1,1 milyard dollarlıq Şanxay səhmdar cəmiyyətindən həftələr sonra Moore Threads yeni nəsil çiplərini bazara çıxardı. Zhang, bu çiplərin "Çindəki daha çox inkişaf etdiricinin ehtiyaclarını qarşılayacağını və beləliklə artıq inkişaf etmiş xarici məhsulları gözləmək məcburiyyətində qalmayacaqlarını" ümid etdiyini söylədi.
Liu Debing, 50, 3,6 milyard dollar, Knowledge Atlas Technology. Liu, daha çox Zhipu adı ilə tanınan süni intellekt modeli inkişaf etdiricisi Knowledge Atlas Technology-nin İdarə Heyətinin sədri və baş icraçı direktorudur. Yanvar ayında Honq Konqda gerçəkləşən 560 milyon dollarlıq səhmdar cəmiyyətindən sonra Zhipu, tamamilə yerli çiplər üzərində təlim keçmiş bir görüntü istehsal modeli yayımlayaraq Çinin ABŞ texnologiyasına asılılığı azaltmaq yönündəki irəliləyişini göstərdi. Şirkət keçən il ABŞ hökumətinin ticarət qara siyahısına alınaraq inkişaf etmiş Amerikan texnologiyalarını alması əngəlləndi.
Ge Weidong, 57, 2,9 milyard dollar, MetaX Integrated Circuits. MetaX-in erkən dövr investorlarından olan Ge, şirkətin səhmdar cəmiyyətindən sonra milyarderlər sırasına qatıldı. Şanxay mərkəzli Chaos Investment-ın İdarə Heyətinin sədri və baş icraçı direktoru olan Ge, Çinli müəssisələrə investisiya etməklə yanaşı, səhm və əmtəə fyuçers əməliyyatları ilə də maraqlanır.
Zhang Yubo, 1,7 milyard dollar, Moore Threads Technology. Zhang, Moore Threads-i (Zhang Jianzhong ilə qohumluq bağı yoxdur) birlikdə qurdu. Yarımkeçirici istehsalçısının baş texnologiya məsuliyyətli olan Zhang, LinkedIn profilinə görə daha əvvəl Kaliforniyada Nvidia-da GPU memarı olaraq və avtonom idarəetmə şirkəti Pony AI-da çalışdı.
Wang Dong, 1,4 milyard dollar, Moore Threads Technology. Moore Threads-in qurucu ortaqlarından Wang, öz çip şirkətini qurmadan əvvəl Nvidia-da on ildən uzun müddət satış direktoru olaraq vəzifə yerinə yetirdi. Hazırda şirkətində sədr müavini olaraq vəzifə yerinə yetirir.