ABŞ ordusunun veteran polkovniki Lourens Uilkerson Ukrayna və İran münaqişələrini daha geniş geosiyasi mübarizənin tərkib hissəsi kimi qiymətləndirib.
Redaksiya Glenn Diesen-in podkastına istinadla xəbər verir ki, Uilkerson Vaşinqtonun Arktikadan Baltik regionuna, Ukraynadan Cənubi Qafqaza, Mərkəzi Asiyadan İrana qədər uzanan geniş hərbi-siyasi teatrda hərəkət etdiyini bildirib.
Uilkersonun sözlərinə görə, bu mənzərənin yuxarı hissəsində Arktika dayanır. O iddia edir ki, Çin Rusiya vasitəsilə Arktikaya çıxış qazanır və ABŞ bunu öz strateji maraqları üçün təhlükə kimi görür.
Onun fikrincə, teatrın orta xətti Baltik regionu və Baltik ölkələridir. Uilkerson bu ölkələrin Rusiya ilə qarşıdurmanın daha da dərinləşməsində fəal rol oynadığını iddia edir.
Keçmiş polkovnik mübarizənin mərkəzi kimi Ukraynanı, Cənubi Qafqazı və Mərkəzi Asiyanı göstərir. Onun sözlərinə görə, Gürcüstan, Ermənistan, Azərbaycan və ümumilikdə Qafqaz regionu böyük güclərin rəqabətində getdikcə daha mühüm mövqeyə çevrilir.
Uilkerson bu xəttin aşağı hissəsində isə İranın dayandığını deyir. Onun fikrincə, İran ətrafında baş verənlər ayrıca regional böhran deyil, ABŞ-ın daha geniş Avrasiya strategiyasının bir parçasıdır.
O bildirib ki, Donald Trampın bu strategiyanı nə dərəcədə dərk etdiyi aydın deyil, lakin Pentaqonda və administrasiya ətrafında bunu anlayan şəxslər var. Uilkerson xüsusi olaraq müharibə naziri Pit Heqseti bu qrupdan ayıraraq, əsas strateji planlamanın daha dərin strukturlarda formalaşdığını iddia edib.
Uilkersonun əsas tezisinə görə, ABŞ-ın indiki “Böyük oyun”unun mahiyyəti Çinlə birbaşa yox, çoxsaylı dolayı cəbhələr üzərindən mübarizə aparmaqdır. Bu cəbhələrə Rusiya ilə qarşıdurma, Ukrayna müharibəsi, İran böhranı, Arktika rəqabəti və Asiya-Sakit okean strategiyası daxildir.
Bu yanaşma klassik “Böyük oyun” anlayışını xatırladır. Böyük oyun XIX əsrdə Britaniya və Rusiya imperiyaları arasında Mərkəzi Asiya uğrunda gedən rəqabətə verilən addır. Müasir versiyada isə əsas rəqabət ABŞ, Çin, Rusiya və onların regional tərəfdaşları arasında gedir.
Uilkerson hesab edir ki, ABŞ bu mübarizədə artıq həddindən artıq yüklənib. Onun fikrincə, Vaşinqton eyni anda Ukrayna, İran, Arktika, Çin, Tayvan, Baltik regionu və Yaxın Şərqdə təzyiq siyasəti aparmaqla öz resurslarını tükəndirir.
Keçmiş polkovnik Tramp administrasiyasının sanksiyalar və hərbi addımlarla ABŞ-ın zəifləməsini sürətləndirdiyini iddia edir. Onun fikrincə, Vaşinqtonun gücü hələ böyük olsa da, artıq əvvəlki kimi limitsiz deyil və çoxsaylı cəbhələrdə eyni anda üstünlük saxlamaq getdikcə çətinləşir.
Bu baxış ABŞ-ın rəsmi mövqeyi deyil, Uilkersonun geosiyasi şərhidir. Vaşinqton isə Ukraynaya dəstəyini beynəlxalq hüququn müdafiəsi, İran siyasətini regional təhlükəsizlik, Arktika və Hind-Sakit okean strategiyasını isə müttəfiqlərin qorunması ilə izah edir.
Bununla belə, Uilkersonun arqumenti bir məqamı önə çıxarır: Ukrayna və İran böhranları ayrıca hadisələr kimi yox, böyük güclərin Avrasiya üzərində nüfuz uğrunda apardığı daha geniş mübarizənin hissəsi kimi də oxuna bilər.