Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri OPEC və OPEC+ formatından çıxmaq qərarı verib. Qərar mayın 1-dən qüvvəyə minəcək və Abu-Dabinin 1967-ci ildən davam edən OPEC üzvlüyünə son qoyacaq.
Redaksiya Reuters və AP-yə istinadla xəbər verir ki, qərar BƏƏ-nin dövlət agentliyi WAM vasitəsilə elan edilib. OPEC Neft İxrac Edən Ölkələr Təşkilatıdır, OPEC+ isə bu qrupa Rusiya və digər böyük istehsalçıların əlavə olunduğu daha geniş hasilat razılaşmasıdır.
BƏƏ qərarı öz istehsal siyasətinə, mövcud və gələcək hasilat imkanlarına yenidən baxılması ilə izah edib. Rəsmi açıqlamada addımın ölkənin milli maraqları və qlobal bazarın tələblərinə daha çevik cavab vermək istəyi ilə bağlı olduğu bildirilib.
Bu qərar dünya neft bazarı üçün adi diplomatik jest deyil. BƏƏ OPEC daxilində azsaylı real əlavə hasilat gücünə malik ölkələrdən biri sayılırdı. Yəni Əbu-Dabi təkcə üzv ölkə deyil, bazara əlavə neft çıxarmaq imkanı olan əsas oyunçulardan biri idi.
Əsas zərbə OPEC-in daxili nizamına dəyir. Bu qurumun bazara təsiri üzvlərin hasilatı koordinasiya etməsi üzərində qurulub. BƏƏ artıq bu məhdudiyyətlərdən kənara çıxarsa, OPEC-in qiymətləri hasilat kvotaları ilə idarə etmək qabiliyyəti zəifləyə bilər.
Səudiyyə Ərəbistanı üçün məsələ daha həssasdır. OPEC və OPEC+ faktiki olaraq Ər-Riyadın liderliyi altında işləyirdi. BƏƏ-nin çıxışı isə göstərir ki, Körfəz daxilində enerji siyasəti, regional təhlükəsizlik və iqtisadi prioritetlər üzrə fikir ayrılığı artıq təşkilat daxilində saxlanıla bilmir.
Qısa müddətdə bu addım neft qiymətlərində əlavə volatillik yarada bilər. Əgər BƏƏ müstəqil şəkildə hasilatı artırsa, bu, bazara əlavə təklif gətirə və qiymətlərə aşağı təzyiq göstərə bilər. Lakin Hörmüz boğazı ətrafında gərginlik davam etdiyi üçün əlavə hasilatın bazara real çatdırılması ayrıca problemdir.
Hörmüz boğazı İranla Oman arasında yerləşən strateji dəniz keçididir. ABŞ Enerji İnformasiyası Administrasiyasının məlumatına görə, 2024-cü ildə bu boğazdan gündəlik orta hesabla 20 milyon barel neft və neft məhsulları keçib. Bu, qlobal maye yanacaq istehlakının təxminən 20 faizi deməkdir.
Ona görə BƏƏ-nin OPEC-dən çıxışı iki fərqli təsir yarada bilər. Kağız üzərində bu, daha çox neft hasilatı və bazarda daha sərbəst rəqabət deməkdir. Praktikada isə regionda müharibə və gəmiçilik riskləri davam etdikcə, əsas məsələ neftin nə qədər hasil olunması yox, onun dünya bazarına təhlükəsiz çatdırılması olacaq.
Ən çox təsirlənə biləcək region Asiyadır. Çin, Hindistan, Yaponiya və Cənubi Koreya Körfəz neftindən ciddi asılıdır. Hörmüzdən keçən xam neft və kondensat axınlarının böyük hissəsi Asiya bazarlarına gedir. Bu səbəbdən BƏƏ-nin qərarı yalnız OPEC daxilində deyil, Asiyanın enerji təhlükəsizliyi hesablamalarında da yeni risk yaradır.
ABŞ üçün isə bu qərar siyasi baxımdan sərfəli görünə bilər. Vaşinqton uzun illər OPEC-i qiymətləri süni şəkildə yüksək saxlamaqda ittiham edib. BƏƏ-nin karteldən çıxması OPEC-in bazar üzərində kollektiv təsirini zəiflədə və ABŞ-ın öz neft-qaz ixracını daha cəlbedici edə bilər.
Bununla belə, qərarın dünya üçün yekun nəticəsi hələ aydın deyil. Əgər BƏƏ müstəqil hasilat siyasətinə keçib bazara daha çox neft çıxararsa, orta müddətdə qiymət təzyiqi azala bilər. Əgər bu addım OPEC daxilində yeni parçalanma yaradarsa, bazar daha az proqnozlaşdırılan və daha siyasi xarakterli mərhələyə keçəcək.
Nəticə sadədir: BƏƏ-nin OPEC-dən çıxışı təkcə neft razılaşmasından imtina deyil. Bu, Körfəzdə Səudiyyə liderliyinə açıq siqnal, OPEC-in bazar intizamına zərbə və qlobal enerji sistemində daha parçalanmış dövrün başlanğıcı ola bilər.