Azərbaycanın ayrılmaz hissəsi olan Naxçıvanın coğrafi mövqeyi onun ölkəmiz və region üçün strateji əhəmiyyətini müəyyən edən əsas amillərdən biridir. Uzun müddət Azərbaycanın əsas hissəsi ilə birbaşa quru əlaqəsinin olmaması Naxçıvanın iqtisadi və nəqliyyat imkanlarına müəyyən məhdudiyyətlər yaradıb. Zəngəzur dəhlizinin gündəmə gətirilməsi bu vəziyyətin dəyişdirilməsi baxımından mühüm strateji təşəbbüs kimi təqdim olunur. Ölkə başçısı cənab İlham Əliyevin açıqlamalarında bu dəhlizin Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvanı birləşdirən mühüm nəqliyyat bağlantısı olduğu vurğulanır.
Dəhlizin əhəmiyyəti yalnız iki Azərbaycan ərazisinin birləşdirilməsi ilə məhdudlaşmır. Bu layihə Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat istiqamətlərinin kəsişdiyi yeni regional bağlantı imkanları yarada bilər. Bu baxımdan Naxçıvan gələcəkdə mühüm nəqliyyat mərkəzlərindən birinə çevrilmək potensialına malikdir. Horadiz-Ağbənd avtomobil yolunun tikintisinin demək olar ki, başa çatması bu istiqamətdə görülən işlərin miqyasını göstərir. Eyni zamanda, dəmir yolu infrastrukturunun bərpası və genişləndirilməsi də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Naxçıvan dəmir yolunun yeni texniki-iqtisadi əsaslandırmaya uyğun olaraq 194 kilometr uzunluğunda olması planlaşdırılır. Bu yanaşmanın əsas məqsədi gələcəkdə yüksək həcmdə yük daşımalarının təmin edilməsidir. Mövcud dəmir yolu sisteminin ilkin yükaşırma qabiliyyətinin 1,5 milyon ton olduğu bildirilir. Lakin strateji hədəf bu göstəricinin ən azı 15 milyon tona çatdırılmasıdır. Bu isə sadəcə nəqliyyat layihəsi deyil, geniş iqtisadi transformasiya layihəsidir. Yüksək yük dövriyyəsi yeni logistika mərkəzlərinin yaranmasına şərait yarada bilər. Nəqliyyat dəhlizlərinin fəaliyyəti Naxçıvanda xidmət sektorunun və ticarətin inkişafına da müsbət təsir göstərə bilər.
Yeni iş yerlərinin yaradılması regionun sosial-iqtisadi fəallığını yüksəldə bilər. Beynəlxalq konsorsiumların Naxçıvan dəmir yolu layihəsinə cəlb edilməsi də investisiya imkanlarını genişləndirə bilər. Bununla belə, layihədə nəzarət paketinin Azərbaycan dövlətində qalması əsas şərt kimi müəyyənləşdirilir. Bu yanaşma strateji infrastruktur üzərində milli nəzarətin qorunmasına imkan verir. Naxçıvan dəmir yolunun Avropa İttifaqının da maraq dairəsinə daxil olması layihənin regional sərhədləri aşan əhəmiyyətini göstərir. Dəhlizin fəaliyyətə başlaması Azərbaycanı Avrasiya nəqliyyat şəbəkəsində daha mühüm mövqeyə çıxara bilər.
Naxçıvan üzərindən İrana və daha sonra Fars körfəzi istiqamətinə çıxış imkanlarının yaranması Şimal-Cənub bağlantısını da gücləndirə bilər. Beləliklə, bir layihə müxtəlif nəqliyyat istiqamətlərini bir-biri ilə əlaqələndirə bilər. Bu, Azərbaycanın tranzit imkanlarını artırmaqla yanaşı, Naxçıvanın iqtisadi modelinə də ciddi dəyişiklik gətirə bilər. Nəqliyyat axınlarının artması regionda investisiya fəallığını yüksəldə bilər. Eyni zamanda, dəhliz yalnız avtomobil və dəmir yolundan ibarət olmamalıdır. Fiber-optik kabellər, elektrik xətləri və perspektivdə digər kommunikasiya sistemlərinin də bu marşrut boyunca yaradılması mümkündür. Bu baxımdan Zəngəzur dəhlizi çoxkomponentli regional bağlantı layihəsi kimi qiymətləndirilə bilər. Nəticə etibarilə, Naxçıvanın coğrafi məhdudiyyəti gələcəkdə onun əsas strateji üstünlüyünə çevrilə bilər.
Elvin Əlizadə;
Neftçala rayonu