Her yıl olduğu gibi, geçen yıl da mahkeme sisteminin faaliyeti hukuk camiasında geniş bir tartışma konusu oldu. Yıl boyunca mahkemelerin işleyişi, alınan kararlar, usuli yaklaşımlar ve pratik zorluklar bu tartışmalarda yer aldı.
Merak edilen, avukatlar 2025 yılında mahkemelerin faaliyetlerini nasıl değerlendiriyor? Mahkemelerin faaliyetlerine ilişkin görüşleri nasıl ve 2026 yılı için beklentileri nelerdir?
E-huquq.az konuyla ilgili onların görüşlerini öğrendi.
Şulan Nağıyev, son yıllarda mahkeme-hukuk sisteminde yapılan reformların devamı olarak 2025 yılının kurumsal iyileşme ve yüksek dijitalleşme dönemi olarak hatırlanacağını söyledi: "Özellikle 'Elektron Mahkeme' sisteminin işlevselliğinin artırılması, tek tip mahkeme uygulamasının düzenli olarak güncellenmesi ve usuli süreklere ciddi uyulması avukatların mesleki faaliyetlerini önemli ölçüde kolaylaştırdı. Mahkemelerde eşitlik ilkelerine dayanan tek tip yaklaşımın uygulanması ve davalara objektif bakılması, vatandaşların hukuk sistemine olan güvenini daha da pekiştirdi. Bir avukat olarak, bu gelişmenin hem adil yargılamanın kalitesini yükselttiğini hem de hukukun üstünlüğü ilkesini daha da güçlendirdiğini söyleyebilirim. 2026 yılı için ana beklentim, videokonferans yoluyla mahkeme oturumlarının daha yaygın ve pratik bir şekilde uygulanmasıdır. Halihazırda başkentte faaliyet gösteren avukatların uzak bölgelerdeki mahkemelere katılımı hem ciddi zaman kaybına hem de ek maddi harcamalara neden oluyor. Ayrıca, bölgelerimizde yaşayan avukatların diğer bölgelerdeki oturumlara katılmak için sık sık seyahat etmesi işlerinin verimliliğini olumsuz etkileyebiliyor. Bu durum bazen de vatandaşların nitelikli avukat seçme imkanlarını sınırlıyor. Videokonferans mekanizmasının normatif ve teknik açıdan iyileştirilmesi ve genişletilmesi, mahkeme incelemelerinin operasyonelliğini artıracak, avukatların aynı anda birden fazla davayı yönetmesine imkan tanıyacak ve vatandaşların hukuki yardıma erişimini kolaylaştıracaktır. Aynı zamanda, tek tip mahkeme yaklaşımlarının daha da genişletilmesi ve resmi nedenlerle başvuruların reddedilmesi durumlarının azalması, mahkeme sistemine olan güveni daha da yükseltecek ve Azerbaycan Cumhuriyeti mahkeme sisteminin modern dünya standartlarına uyumunu hızlandıracaktır."
Emin Kiçikbəyov'a göre, 2025 yılı mahkemelerin faaliyeti açısından genel olarak bir gelişme yılı olarak hatırlanıyor: "Hakim sayısı artırıldı, hakimlere ve çalışanlara eğitimler verildi. Bu, Yüksek Mahkeme Başkanı ve Mahkeme-Hukuk Konseyi Başkanı İnam Kərimov'un talimatları doğrultusunda hayata geçirildi. Bu açıdan tüm avukatlar adına İnam Bey'e şeffaflığı sağladığı ve mahkeme sistemini güçlendirdiği için teşekkürlerimizi sunuyoruz. Ayrıca 2025 yılında mahkeme sisteminde teknolojik yenilikler daha çok uygulandı, elektronik hizmetler genişledi ve vatandaşların mahkemeye başvurusu önceki yıllara göre daha erişilebilir hale geldi. Birçok davada belge dolaşımı hızlandı, mahkeme oturumlarının düzenlenmesi daha sistemli hale geldi. Aynı zamanda, hakimlerin bir kısmının kararları daha gerekçeli yazması, hukuki argümanlara dikkatin artması olumlu bir gelişme olarak değerlendirilebilir. Bu, mahkeme sisteminin giderek daha şeffaf ve profesyonel bir yönde geliştiğini gösteriyor. 2026 yılı için beklentiler ise daha da umut verici. Hukuk alanında çalışanlar ve vatandaşlar mahkemelerden artık daha istikrarlı, tutarlı ve kaliteli bir faaliyet bekliyor. Ana hedef, mahkeme kararlarının açık, anlaşılır ve tek tip bir yaklaşımla verilmesidir. Davaların daha kısa sürede sonuçlanması ve tarafların haklarının eşit şekilde korunması özel önem taşıyor. 2026 yılında beklentimiz, mahkeme süreçlerinin daha operatif yürütülmesi, kararların basit ve gerekçeli dilde yazılması, hakimlerin uzmanlığının artırılması, avukatların ve tarafların görüşlerine daha çok dikkat edilmesi, mahkemeye olan güvenin daha da güçlenmesidir. 2025 yılı sağlam bir temel yılı oldu. 2026 yılının ise bu temel üzerine daha güçlü, daha adil ve vatandaş odaklı bir mahkeme sistemi oluşturacağına umudum var. Bir millet olarak hukuk sistemini birlikte güçlendirmek ve geliştirmek için çalışmalıyız."
Hikmət Əmiraslanov ise sorumuza cevabında şöyle dedi: "Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in 'Mahkeme-hukuk sisteminde reformların derinleştirilmesi hakkında' Kararnamesinden sonra bu alanda reformlara başlandı. Mahkemelerin işleyişinde belirli değişiklikler olsa da, bu reformların sonucu biraz gecikti. Bunun temel nedenlerinden biri hakimlerin seçilme prosedürünün zorluğu ve mahkemelerdeki iş yükünün çok olmasıydı. Sonuç olarak, mahkemeler bazen zamanında başlamıyor, hakimler çok fazla iş yüküyle karşılaşıyor ve bu da çeşitli sorunlara yol açıyordu. Ancak sonraki aşamalarda Mahkeme-Hukuk Konseyi, hakim sayısını artırmak için adımlar atmaya başladı. Bu artış etkisini gösterdi. Ama bugün bile mahkemelerin hakim kadrosunun kadrosu 800 olsa da, fiilen sadece 678 hakim görev yapıyor. Bu hala yeterli değil. Bana göre, bölgeler bazında ilçe mahkemelerinde iş yükü çok olsa da, orada faaliyet daha verimli olmuştur. Örneğin, Şirvan Temyiz Mahkemesi'nin yargı yetkisi daha operatif bir şekilde faaliyet gösteriyor ve mahkemeler zamanında başlıyor, kararlar daha hızlı alınıyor. Bu da vatandaşların mahkemeye olan yaklaşımına olumlu bir şekilde yansıyor. Deneyim oluşuyor, işler daha hızlı ve profesyonel bir şekilde yapılıyor. Bilindiği gibi, geçen yılın sonunda Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in kararnamesiyle bir dizi mahkemeye yeni hakimler atandı. Bu, iş yükünün bir miktar azalmasına neden olacaktır. Yeni hakimler daha modern yaklaşımlarla geliyor ve bu, işin operasyonelliğini olumlu etkiliyor. Genç hakimlerin deneyimi yeterli olmasa da, onlar iş üzerinde daha geniş araştırmalar yapıyorlar. Genç hakimlerin işe yaklaşımlarını olumlu değerlendiriyorum. Avukatlar olarak beklentimiz tam objektiflik ve şeffaflığın artmasıdır. Gelişimin hala devam etmesi gerektiğini düşünüyorum. Yeni dönem teknolojinin gelişimini gerektiriyor ve elektronik sistemler artık oluşturuldu. Bu sistemler işlerin daha rahat çözülmesine imkan veriyor, bazı sorunlar mevcut olsa da, onlar artık çözülüyor."
Mirdamət Qədirli geçen yıl gözlemlediği olumlu ve olumsuz durumlardan bahsetti: "Benim için 2025 yılında mahkemelerin faaliyeti, çoğu hakimin mahkumiyet kararlarını onaylaması ve bazı hakimlerin ise davaları derinlemesine araştırmasıyla hatırlanıyor. Bazı hakimlerin işi gerçekten derinlemesine araştırması ve doğru hukuki değerlendirme yapması beni büyüledi. Ancak benim için 2025 yılında mahkeme tarihinde kara bir leke olarak kalan dava ise temyiz mahkemesinde aynı türden iki davada farklı kararların alınması oldu. Bununla ilgili tarafımdan çeşitli yerlere başvurular yapıldı. Hangi heyetin doğru, hangi heyetin yanlış karar aldığı hakkında sordum, ama hiçbir cevap alamadım. Bu, bazı hakimlerin hala tek tip mahkeme uygulamasına göre değil, kendi istedikleri gibi faaliyet gösterdikleri anlamına geliyor. Genel olarak, 2025 yılında mahkemelerin faaliyetini orta düzeyde, yani ne tam tatmin edici, ne de tam başarısız olarak değerlendiriyorum."
Nermin Aliyeva da 2025 yılı için mahkemelerin faaliyetini genel olarak olumlu değerlendirdi: "Ancak bazı hakimlere yönelik ciddi özel eğitimlerin düzenlenmesi önemlidir. Aksi takdirde, bu olumsuz konular, yürütülen olumlu reformlara sadece gölge düşürecektir. Beklentilerimden biri, dava inceleme süreleriyle ilgili özel bir kontrol mekanizmasının oluşturulmasıdır. Çünkü adi iddialara ilişkin davalara bazen aylarca bakılıyor. İdari davalarda süre meselesi çok önemlidir ve bu tür gecikmeler adil yargılamanın kalitesini doğrudan etkileyen bir faktördür. Beni rahatsız eden konulardan biri de Abşeron İlçe Mahkemesi'nde iş yükünün çok, hakim sayısının ise az olmasıdır. Umarım burada köklü reformlar hayata geçirilir. Ayrıca, genel mahkeme uygulamasının bazen hakimlerin 'robotlaşmasına' neden olduğunu, davanın bireysel durumlarıyla ilgilenmeden sadece 'Yüksek Mahkeme'nin görüşü budur' diyerek işlerini kolaylaştırdıklarını düşünüyorum. Tek tip mahkeme uygulamasıyla ilgili iyileştirme çalışmalarının yapılması gereklidir. 'Elektron Mahkeme' sistemiyle ilgili köklü reformların yapılması daha faydalı olacaktır. Sistemin imkanlarının genişletilmesi gereklidir, çünkü bazı delillerin sunulması mümkün olmuyor, sistem bu fonksiyonu desteklemiyor."