Azerbaycan'ın 2025 yılının ilk yarısında ekonomik büyüme seviyesi Ermenistan, Gürcistan, Türkiye ve İran ile karşılaştırıldığında düşük bir göstergeyle devam ediyor.
"Redaksiya"nın araştırmasına göre, kişi başına düşen gayri safi yurt içi hasıla (GSYİH) açısından Azerbaycan bu yıl 7.600 ABD doları ile Ermenistan (8.860 USD), Gürcistan (9.570 USD), Türkiye (12.000 USD) ve İran'ın (18.400 USD) gerisinde kaldı. 2015'ten bu yana Azerbaycan'ın artışı +2.900 dolar iken, Gürcistan'da bu gösterge +6.570, Ermenistan'da +5.260, İran'da ise +13.300 dolar oldu.
İstatistiklerin düşük olmasının beş temel sebebi var:
1. Petrol-gaz bağımlılığı ve enerji sektöründe zayıflama
Ekonominin %60-66'sı petrol-gaz sektörüne bağlıdır. 2025 yılının başında petrol üretiminin azalması ve enerji fiyatlarının sabit kalması büyüme hızını zayıflattı. Petrol sektöründeki zayıf dinamik, genel GSYİH büyümesini de frenledi. Ermenistan ve Gürcistan daha çok hizmet ve ticaret alanlarına dayandığından, toparlanma süreci onlarda daha esnek ilerliyor.
2. Petrol dışı sektörün zayıf payı
BİT, tarım, hafif sanayi ve turizm gibi alanlar henüz tam potansiyeline ulaşmadı. Devlet desteği olsa da, bu alanların GSYİH'deki ağırlığı azdır. Örneğin, BİT'in payı sadece %1,8'dir. Gürcistan'da turizm ve hizmet sektörü GSYİH'nin %20'sinden fazlasını oluşturuyor. Ermenistan ise BİT ve finansal teknolojilerde ciddi ilerleme kaydediyor.
3. Ekonominin çeşitlenmesinin yavaş ilerlemesi
“Yeşil enerji”, teknoloji ve tarım alanlarında devlet programları olsa da, bu girişimler henüz sonuç aşamasına geçmedi. Yabancı yatırımların ana kısmı yine enerji sektörüne yöneliyor, petrol dışı alanlar ise bu desteği yeterince çekemiyor.
4. Bölgesel ticaret ve transit imkanlarından sınırlı faydalanma
Gürcistan ve Ermenistan, Rusya-İran-Asya transit hattında aktif rol almaktadır. Gürcistan, Çin ve Orta Asya ile transit ve liman gelirlerinden önemli kazanç elde ediyor. Ermenistan ise Rus sermayeli şirketlerin akınıyla ekonomik canlanma yaşıyor. Azerbaycan ise transit ülkesi olsa da, ulaştırma gelirlerinin GSYİH'deki payı henüz zayıftır.
5. Kamu ve özel sektör arasında koordinasyon zayıflığı
Sanayileşme ve teknolojik gelişmeyle ilgili planlar mevcut olsa da, bunların koordineli ve verimli uygulanması zayıftır. Petrol dışı ihracatta artış gözlemlense de, bu artış kısa vadeli GSYİH göstergelerini ciddi şekilde etkilemiyor.
Sonuç:
Azerbaycan'ın ekonomik büyümesi, yapısal bağımlılık, zayıf çeşitlendirme, sınırlı transit gelirleri ve petrol dışı alanların zayıf gelişimi nedeniyle bölge ülkelerinin gerisinde kalıyor. Uzun vadeli sürdürülebilir büyüme için ekonomik modelin köklü bir şekilde yenilenmesine ihtiyaç var.
Ferid Alizade