Kanlı 20 Ocak trajedisinin üzerinden 36 yıl geçti.
Azerbaycan halkının gurur sembolü haline gelen, en yeni tarihimizin şerefli sayfalarından biri olarak kabul edilen bu trajedi, halkımızın özgürlük, demokrasi ve egemenlik mücadelesinin geri dönülmezliğini tüm dünyaya gösterdi, milli özgürlük hareketinin bağımsızlığa doğru ilerlemesinde ciddi bir dönüm noktası oldu. 1990'ın 19-20 Ocak gecesi Sovyet ordusunun askeri birliklerinin Azerbaycan'da gerçekleştirdiği toplu katliamdan 31 yıl geçmesine rağmen halkımız bu trajedinin ağır sonuçlarını bugün de hatırlamaktadır. Vatanın özgürlüğü ve egemenliği uğruna can veren evlatlarını derin saygıyla anmaktadır.
Sovyet yönetimi, Azerbaycan halkının bağımsızlık mücadelesini engellemek, milli-özgürlük hareketine darbe vurmak ve aynı zamanda diğer müttefik cumhuriyetlere ders vermek amacıyla 1990 yılının 19 Ocak'ında “Bakü şehrinde olağanüstü hal ilan edilmesi hakkında” karar aldı. Ancak bu kararın uygulanması hakkında halka zamanında bilgi verilmedi.
Azerbaycan'ı bilgi ablukasına almak ve halkın haklı sesini boğmak için SSCB KGB'nin “Alfa” grubu 19 Ocak'ta cumhuriyet televizyonunun enerji bloğunu patlattı. Televizyon susturuldu, kitle iletişim araçlarına, gazete ve dergi yayınlarına yasaklar getirildi. Azerbaycan bilgi ablukasına alındı. Halk bilgi alma kaynaklarından mahrum bırakıldı.
Merkez tarafından Azerbaycan'a karşı yürütülen manevi, ideolojik ve siyasi saldırı kısa sürede trajik bir sonla bitti. Sovyet ordusunun özel eğitimli, Ermeni subaylardan oluşan 12 bin kişilik birlikleri, zırhlı araçlarla 3 yönden Bakü'ye girdi. Şehirde 19-20 Ocak gecesi sivil halka karşı eşi görülmemiş vahşetler işlendi.
20 Ocak trajedisi sırasında resmi bilgilere göre Bakü'de 131 sivil vatandaş sokaklarda, evlerde, arabalarında, iş yerlerinde öldürülmüş, 744 kişi yaralanmış, 841 kişi yasa dışı olarak gözaltına alınmış, 200'den fazla bina, 80 araç, acil yardım araçları dahil olmak üzere kullanılamaz hale getirilmiştir.
Trajediden hemen sonra – 1990 yılının 21 Ocak'ında büyük siyasetçi ve seçkin devlet adamı Haydar Aliyev, Azerbaycan'ın Moskova'daki daimi temsilciliğine gelerek doğma halkıyla dayanışma içinde olduğunu gösterdi, SSCB yönetiminin Bakü'ye asker gönderme kararını insanlığa, demokrasiye ve anayasaya aykırı bir adım olarak değerlendirerek bu trajediyi işleyenlerin cezalandırılmasını talep etti.
20 Ocak trajedisi cumhuriyetimizin diğer şehir ve bölgelerinden de uzak kalmadı: . 22 ve 25 Ocak'ta Lenkeran ve Neftçala'da da korkunç olaylar yaşandı. Burada da sivil halka acımasızca zulmedildi.
Ocak trajedisi ulusal bir yas olmanın yanı sıra, Azerbaycan halkının iradesinin sarsılmazlığını, metanetini de gösterdi. Sovyet ordusunun acımasızlığına ve gaddarlığına, Bakü'de olağanüstü hal ilan edilmesine rağmen, Azerbaycan halkı 22 Ocak'ta şehitleriyle vedalaştı. Şehitler Hiyabanı'ndaki defin törenine yaklaşık 2 milyon insan katıldı.
Bu tarihi trajedi, Azerbaycan milli kimliğinin oluşumuna belirleyici bir etki yaptı, devlet bağımsızlığının yeniden tesis edilmesinde bir dönüm noktası oldu. Tam da bu trajediden sonra milli özgürlük hareketi tam bir siyasi gerçekliğe dönüştü, geri dönülmez bir karakter aldı, halk geleceğini yalnızca bağımsız Azerbaycan'da gördü.
1990 yılının Temmuz ayında Moskova'dan Vatan'a dönen Ulu Önder Haydar Aliyev'in girişimiyle aynı yılın 21 Kasım'ında Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti Yüksek Meclisi kararıyla 20 Ocak trajedisine ilk siyasi-hukuki değerlendirme yapıldı. Belgede cumhuriyet düzeyinde 20 Ocak trajedisine siyasi-hukuki değerlendirme yapılması cumhuriyet yönetiminden talep edildi.
Yalnızca Genel Lider Haydar Aliyev cumhuriyet yönetimine döndükten sonra 1994 yılının 29 Mart'ında Milli Meclis “1990 yılının 20 Ocak'ında Bakü'de işlenen trajik olaylar hakkında” karar aldı. Cumhuriyet düzeyinde trajedinin hukuki-siyasi değerlendirmesi yapıldı.
Genel Lider Haydar Aliyev, 20 Ocak şehitlerinin hatırasının ebedileştirilmesine, ailelerine devletin sahip çıkmasına büyük önem veriyordu. Bugün Şehitler Hiyabanı'nda yükselen “Ebedi Meşale” anıt kompleksi de Haydar Aliyev'in girişimiyle şehitlerin hatırasına saygı nişanesi olarak inşa edilmiştir.
Ulu Önder Haydar Aliyev'in 17 Ocak 2000 tarihli fermanıyla 1990 yılının trajik Ocak günlerinde şehit olan evlatlarımıza “20 Ocak şehidi” fahri adı verildi. Genel Lider Haydar Aliyev'in siyasi çizgisini başarıyla sürdüren Azerbaycan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Sayın İlham Aliyev de 1990 yılının Ocak ayında şehit olan evlatlarımızın hatırasının ebedileştirilmesi, adlarının yüceltilmesi, ailelerinin, evlatlarının sosyal güvencelerinin güçlendirilmesi için önemli kararlar almıştır. Devlet Başkanı 19 Ocak 2006 tarihinde “20 Ocak şehitleri ailesi için Azerbaycan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı bursunun tesis edilmesi hakkında” bir ferman yayınladı. Cumhurbaşkanı Sayın İlham Aliyev'in talimatıyla “Şehitler Hiyabanı”nda doğu mimarisi tarzında kapsamlı onarım ve yeniden yapılanma çalışmaları yapılmış, Bakü'de, metro “20 Ocak” istasyonu üzerindeki alanda 20 Ocak şehitlerinin hatırasına bir Anıt Kompleksi inşa edilmiştir. Azerbaycan Milli Kahramanlarının, topraklarımızın savunması sırasında şehit olanların ailelerine, Karabağ Savaşı gazileri ve malullerine Cumhurbaşkanlığı bursları atanmıştır. Atanan Cumhurbaşkanlığı burslarının miktarının zaman zaman artırılması onlara gösterilen devlet ilgisinin bir göstergesidir. Cumhurbaşkanlığı bursu alan insanların konut ve diğer sosyal sorunlarının çözümü bugün de ilgili devlet kurumlarının dikkat merkezinde tutulmaktadır.
Şirvan Şehir İcra İdaresi'nin dikkat ve ilgisiyle şehrimizde bulunan “Şehitler Hiyabanı”nda da zaman zaman mevcut ve kapsamlı onarım çalışmaları yapılmış, Şehit Milli Kahramanlarımızın anıtları etrafında gerekli çalışmalar yapılmış, adları ebedileştirilmiş, 20 Ocak şehidi Elçin İmanov'un adı 10 numaralı tam orta okula verilmiştir.
Şehir yönetimi tarafından şehit ailelerine, Karabağ Savaşı malullerine her zaman dikkat ve ilgi gösterilmiş, sosyal sorunlarının çözümü, konut-yaşam koşullarının iyileştirilmesi yönünde gerekli adımlar atılmıştır. Şehrimizde yaşayan şehit ailelerine, Karabağ Savaşı malullerine başvuruları esasında zaman zaman maddi yardımlar yapılmış, hayır ve yas törenlerine manevi ve organizasyonel yardımlar sağlanmıştır.
Azerbaycan halkı 20 Ocak şehitlerinin hatırasını aziz tutar. Her yıl trajedinin yıldönümü kalabalık ziyaretlerle anılır, halk bağımsızlık fedailerinin mezarlarına trajedinin sembolü haline gelmiş al karanfiller bırakır, onları gururla anar, katillerini lanetler, bu trajediyi işleyenlere derin nefretini ifade eder. Her yıl 20 Ocak'ta Bakü saatiyle 12:00'de Azerbaycan'ın tüm topraklarında 20 Ocak şehitlerinin hatırası bir dakikalık saygı duruşuyla anılır, gemilerden, arabalardan ve trenlerden sesli sinyaller verilir, yas alameti olarak devlet bayrakları indirilir.
44 günlük Vatan Savaşı şehitleri de dahil olmak üzere tüm şehitlerimizin ruhu şad olsun!
Azerbaycan'ın özgürlüğü, egemenliği uğruna canlarını feda eden şehitlerin aziz hatırası, kadirbilir halkımızın kalbinde bundan sonra da sonsuza dek yaşayacaktır!
Allah tüm şehitlere rahmet eylesin!