Bu gün Qarabağda həyata keçirilən bərpa prosesinin əsas məntiqi yaşayış, sosial xidmət, iqtisadi fəaliyyət və mədəni həyatın eyni vaxtda inkişaf etdirilməsinə əsaslanır.
Qarabağın bərpası yalnız tikinti layihələrinin həyata keçirilməsi ilə izah edilə bilən proses deyil. Burada əsas istiqamətlərdən biri insanların doğma yaşayış məntəqələrinə qayıdışı və yeni sosial mühitin yaradılmasıdır. Xankəndi, Xocalı, Xocavənd və Ağdərədə aparılan işlər bu baxımdan bir-birini tamamlayan xarakter daşıyır. Məskunlaşma prosesinin göstəriciləri müxtəlif yaşayış məntəqələrində artıq real nəticələrin formalaşdığını göstərir. Hal-hazıra qədər bu dörd ərazi üzrə şəhər və kəndlərdə minlərlə həmvətənimiz məskunlaşıb. Qayıdışın davamlı olması isə yalnız yaşayış evlərinin tikilməsi ilə təmin edilə bilməz. İnsanların gündəlik həyat üçün məktəb, səhiyyə, nəqliyyat, enerji və digər xidmətlərə ehtiyacı var. Bu baxımdan Xankəndidə Qarabağ Universitetinin yaradılması insan kapitalının inkişafına yönəlmiş əsas layihələrdəndir. Universitetin müxtəlif fakültələri və klinikasının yaradılması təhsil və səhiyyə imkanlarının genişləndirilməsinə xidmət edir. Xocalıda məktəb, yaşayış binaları və digər obyektlərin bərpası da qayıdan əhalinin sosial ehtiyacları ilə bağlıdır.
Xocavənd və Ağdərədə yeni yaşayış məhəllələrinin və fərdi evlərin tikilməsi insanların məskunlaşması üçün fiziki əsas yaradır. Bununla yanaşı, nəqliyyat infrastrukturu yaşayış məntəqələrinin iqtisadi və sosial əlaqələrini təmin edən əsas amillərdəndir. Xocavənd ərazisində avtomobil yollarının tikintisi və yenilənməsi bu baxımdan mühüm rol oynayır. Ağdərədə yeni yolların istifadəyə verilməsi də yaşayış məntəqələrinin əlçatanlığını artırmağa yönəlib. Enerji təminatı da bərpa prosesinin əsas komponentlərindən biridir. Xocalıda yarımstansiyanın və Ağdərədə Su Elektrik Stansiyasının istifadəyə verilməsi enerji infrastrukturunun inkişafına nümunədir. İqtisadi fəaliyyətin formalaşdırılması qayıdışın uzunmüddətli xarakter alması baxımından ayrıca əhəmiyyət daşıyır. Xankəndidə tikiş fabriki, biznes mərkəzi və müxtəlif istehsal müəssisələrinin yaradılması şəhərdə məşğulluq imkanlarının formalaşmasına xidmət edir. Xocalıda kərpic zavodu, heyvandarlıq kompleksi və tekstil müəssisəsinin fəaliyyəti iqtisadi fəaliyyətin müxtəlif sahələr üzrə qurulduğunu göstərir. Ağdərədə filiz emalı kompleksi və su elektrik stansiyası kimi layihələr iqtisadi potensialın daha geniş istiqamətlərini əhatə edir.
Turizm və mədəni irsin inkişafı da bərpa prosesinin gələcək istiqamətlərindən biri kimi materialda özünü göstərir. Xocavənddə Tuğ və Hadrut, Xocalıda Əsgəran, Xankəndidə isə mədəniyyət və konqres infrastrukturu bu potensialın müxtəlif nümunələridir. Deməli, Qarabağda bərpa prosesinin əsas məntiqi yaşayış, sosial xidmət, iqtisadi fəaliyyət və mədəni həyatın eyni vaxtda inkişaf etdirilməsinə əsaslanır. Bu yanaşma qayıdışın yalnız fiziki köç deyil, insanların tam sosial həyatının yenidən qurulması kimi həyata keçirilməsini nəzərdə tutur. Buna görə də 20 Sentyabr tarixi məskunlaşma, quruculuq, iqtisadi inkişaf və tarixi yaddaş məsələlərini özündə təcəssüm etdirir. Ümumiləşdirərək qeyd etsək görülən işlər Qarabağın yeni inkişaf mərhələsinin çoxşaxəli xarakterini nümayiş etdirir.
Elşən Ağalarov
Neftçala rayonu