ABŞ-da kovid pandemiyasının mənşəyi ilə bağlı sənədlərin gizlədilməsi iddiası Vaşinqtonda yeni siyasi və hüquqi mübahisə yaradıb.
Redaksiya ABŞ Ədliyyə Nazirliyi və AP-yə istinadla xəbər verir ki, Entoni Fauçinin keçmiş yüksək səviyyəli müşaviri Devid Morens federal sənədləri gizlətmək, məhv etmək və ictimai informasiya sorğularından yayınmaqda ittiham olunub.
Morens 2006-2022-ci illərdə ABŞ Milli Allergiya və Yoluxucu Xəstəliklər İnstitutunun direktor ofisində baş müşavir kimi çalışıb. Bu institut uzun illər Entoni Fauçi tərəfindən idarə olunub və ABŞ Milli Sağlamlıq İnstitutlarının strukturuna daxildir.
İttiham aktına görə, Morens kovid tədqiqat qrantları və virusun mənşəyi ilə bağlı yazışmaları federal qeydiyyatdan yayındırmaq üçün şəxsi e-poçtdan istifadə edib. Ədliyyə Nazirliyi onun FOIA sorğularından, yəni dövlət qurumlarından sənəd tələb etməyə imkan verən ictimai informasiya qanunundan yayınmağa çalışdığını bildirir.
Prokurorlar Morensin EcoHealth Alliance və onun keçmiş rəhbəri Piter Daszakla bağlı yazışmaları gizlətməyə çalışdığını iddia edirlər. EcoHealth Alliance yarasa koronavirusları üzrə tədqiqatlara cəlb edilmiş qeyri-kommersiya təşkilatıdır və illərlə ABŞ dövlət qurumlarından maliyyə alıb.
İttiham aktında Morensin NIH tərəfindən maliyyələşdirilən alimləri və kovid mənşəyi ilə bağlı mübahisəli tədqiqatları qorumağa çalışdığı iddia olunur. Sənəddə onun bəzi yazışmalarda Piter Daszak və həmkarlarının mümkün reputasiya və maliyyə zərərindən qorunması üçün hərəkət etdiyi göstərilir.
Bu məsələ pandemiyanın laboratoriya sızması versiyasını yenidən gündəmə gətirib. ABŞ kəşfiyyat qurumları və elmi dairələr uzun müddətdir virusun mənşəyi ilə bağlı yekdil nəticəyə gəlməyib. Bir versiya təbii heyvandan insana keçidi, digər versiya isə laboratoriya ilə bağlı mümkün hadisəni nəzərdə tutur.
Morens işi Entoni Fauçi üzərində də siyasi təzyiqi artırıb. Respublikaçı qanunvericilər Fauçinin Konqresdə Uhan şəhərində yarasa koronavirusları ilə bağlı tədqiqatların maliyyələşdirilməsi barədə verdiyi ifadələri yenidən araşdırmaq istəyirlər. Fauçi isə dəfələrlə qanunsuz və ya bilərəkdən yanlış ifadə verdiyini rədd edib.
New York Post-un yazdığına görə, bəzi respublikaçılar Fauçi ilə bağlı mümkün ittiham üçün mayın 11-də hüquqi müddətin başa çatacağını bildirirlər. Bu iddia xüsusilə onun Konqresdə NIH-in Uhandakı tədqiqatları maliyyələşdirib-maliyyələşdirmədiyi barədə and altında verdiyi ifadələrə əsaslanır.
Məsələnin başqa xətti EcoHealth Alliance-ın ABŞ Müdafiə Nazirliyi ilə əlaqələridir. ABŞ Müdafiə Nazirliyinin baş müfəttişinin 2024-cü il məlumatına görə, Müdafiə Təhdidlərinin Azaldılması Agentliyi 2014-2023-cü illərdə EcoHealth Alliance-a patogenlərlə bağlı biosəyyarə və təlim layihələri üçün 46,7 milyon dollar ayırıb. Agentlik həmin vəsaitin Çinə və ya patogenlərin gücləndirilməsi tədqiqatına yönəlmədiyini bildirib.
Buna baxmayaraq, tənqidçilər Pentaqonun biotəhlükə proqramlarının və EcoHealth Alliance qrantlarının daha geniş araşdırılmasını tələb edirlər. Onların fikrincə, pandemiya mənşəyi ilə bağlı sənəd qalmaqalı yalnız bir müşavirin e-poçt davranışı ilə məhdudlaşmamalıdır.
İş “Big Pharma” sualını da yenidən açıb. SOMO adlı araşdırma təşkilatının hesablamasına görə, Pfizer, BioNTech, Moderna və Sinovac 2021-2022-ci illərdə kovid vaksinləri və dərmanlarından 90 milyard dollar mənfəət əldə edib. Bu rəqəm pandemiya dövründə dövlət maliyyəsi, qabaqcadan satınalma müqavilələri və özəl qazanc münasibətləri barədə mübahisələri gücləndirib.
Hazırda Morensə qarşı ittihamlar məhkəmədə sübut olunmayıb və o, təqsirsizlik prezumpsiyasına malikdir. Lakin işin siyasi təsiri artıq daha böyükdür: Vaşinqtonda sual təkcə sənədlərin gizlədilib-gizlədilməməsi deyil, pandemiya dövründə dövlət elmi, müdafiə maliyyəsi, əczaçılıq qazancı və ictimai etimadın necə idarə edildiyidir.