ABŞ Milli Aeronavtika və Kosmik Tədqiqatlar İdarəsi (NASA) Ayın səthində yerləşən və geniş yeraltı mağara sisteminə çıxış ola biləcəyi ehtimal edilən nəhəng çuxurun araşdırılmasına başlayır. Alimlər hesab edirlər ki, bu cür mağaralar gələcəkdə astronavtların yerləşdirilməsi və uzunmüddətli Ay bazalarının yaradılması üçün əlverişli şərait təmin edə bilər. Bu barədə Space.com nəşri məlumat yayıb.
Redaksiya mənbəyə istinadən xəbər verir ki, NASA-nın yeni GIMLI layihəsi Ayın Marius təpələri bölgəsində yerləşən çuxurun altında mümkün mağara sisteminin araşdırılmasını nəzərdə tutur. Sözügedən çuxur ilk dəfə 2009-cu ildə Yaponiyanın Kaguya kosmik aparatı vasitəsilə aşkar edilib.
Alimlərin ehtimalına görə, çuxur Ayda qədim vulkanik fəaliyyət nəticəsində yaranmış lava tunelinə açılır. Belə tunellər ərimiş lavanın səthin altında hərəkət etməsi və sonradan soyuyaraq boşluqlar əmələ gətirməsi nəticəsində formalaşır.
Tədqiqat çərçivəsində yeraltı radarlar, seysmik sensorlar və qravitasiya ölçmə cihazlarından istifadə edilməsi planlaşdırılır. Bu avadanlıqlar vasitəsilə çuxurun altında boşluqların olub-olmadığı, onların ölçüləri və geoloji xüsusiyyətləri müəyyənləşdiriləcək.
Layihə Planetary Science Institute tərəfindən Norveç Kosmik Agentliyi və Honeybee Robotics şirkəti ilə əməkdaşlıq şəraitində həyata keçiriləcək. Elmi cihazların Ay səthinə NASA-nın kommersiya tərəfdaşları vasitəsilə çatdırılması nəzərdə tutulur.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, Ayın səthindəki ekstremal şərait gələcək insan missiyaları üçün əsas problemlərdən biridir. Burada gündüz temperaturu təxminən 127 dərəcəyə yüksələ, gecələr isə mənfi 173 dərəcəyə qədər enə bilir. Bundan əlavə, güclü kosmik radiasiya və mikrometeoritlər astronavtların təhlükəsizliyi üçün ciddi risk yaradır.
Yeraltı mağaralar isə bu təhlükələrə qarşı təbii qoruyucu rol oynaya bilər. NASA-nın əvvəlki tədqiqatları göstərib ki, Ayın bəzi çuxurlarının daim kölgədə qalan hissələrində temperatur təxminən 17 dərəcə səviyyəsində sabit qalır.
Qeyd edək ki, 2024-cü ildə NASA-nın Lunar Reconnaissance Orbiter kosmik aparatından əldə olunan radar məlumatlarının təhlili nəticəsində Ayın Sakitlik dənizi bölgəsində yerləşən başqa bir çuxurun altında mağara keçidinin mövcudluğuna dair sübutlar aşkarlanıb. Alimlər həmin keçidin çuxurun dibindən ən azı 60 metr uzandığını müəyyən ediblər.
NASA-nın yeni araşdırması Ayın yeraltı quruluşunun daha ətraflı öyrənilməsinə və gələcək insan missiyaları üçün uyğun ərazilərin müəyyənləşdirilməsinə kömək edə bilər. Bununla belə, araşdırılan mağaranın insanların daimi yaşayışı üçün təhlükəsiz və yararlı olduğu hələ təsdiqlənməyib.