ABŞ-da ictimaiyyətin əlində olan federal borc İkinci Dünya müharibəsindən sonra ilk dəfə ölkə iqtisadiyyatının ümumi həcmindən böyük olub. Rəqəm 39,186,018,052,223 (39 trilyon) ABŞ dollarının üstünə çıxıb.
Redaksiya Wall Street Journal və Fox Business-ə istinadla xəbər verir ki, 2026-cı il martın 31-nə ABŞ-ın ictimaiyyətə olan federal borcu ÜDM-in 100 faizini keçərək 100,2 faizə çatıb. Bu göstərici borcun artıq ölkənin illik iqtisadi istehsalından böyük olduğunu göstərir.
ÜDM, yəni ümumi daxili məhsul, ölkə iqtisadiyyatının bir il ərzində yaratdığı mal və xidmətlərin ümumi dəyəridir. Borcun ÜDM-i keçməsi o deməkdir ki, federal hökumətin bazarlara və investorlara olan borcu ABŞ iqtisadiyyatının birillik ölçüsündən artıqdır.
Burada söhbət ümumi dövlət borcundan yox, ictimaiyyətin əlində olan federal borcdan gedir. Bu göstəriciyə investorların, pensiya fondlarının, xarici hökumətlərin və digər bazar iştirakçılarının əlində olan ABŞ dövlət istiqrazları daxildir. Hökumətin öz daxili fondlarına olan borcu isə bu hesablamaya daxil edilmir.
Wall Street Journal-ın məlumatına görə, martın sonuna ABŞ-ın bu kateqoriya üzrə borcu 31,265 trilyon dollar, son 12 ay üzrə ÜDM isə 31,216 trilyon dollar olub. Beləliklə, borc iqtisadiyyatı təxminən 49 milyard dollar üstələyib.
Bu hədd sonuncu dəfə İkinci Dünya müharibəsindən sonrakı dövrdə müşahidə olunmuşdu. 1946-cı ildə ABŞ müharibə xərclərindən sonra borcun ÜDM-ə nisbəti üzrə 106 faizlik tarixi pikə çatmışdı. İndi isə Vaşinqton həmin rekorda yenidən yaxınlaşır.
Konqres Büdcə Ofisinin proqnozuna görə, federal borc 2026-cı ildə ÜDM-in 101 faizindən başlayaraq 2036-cı ildə 120 faizə yüksələ bilər. Qurum illik büdcə kəsirinin 2026-cı ildə 1,9 trilyon dollar olacağını, 2036-cı ildə isə 3,1 trilyon dollara çatacağını gözləyir.
Əsas problem borcun yalnız böyük olması deyil, onun struktur səbəblərlə artmasıdır. ABŞ hökuməti uzun müddətdir gəlirlərindən daha çox xərcləyir. Sosial proqramlar, müdafiə xərcləri, səhiyyə öhdəlikləri və borca görə faiz ödənişləri büdcəyə getdikcə daha ağır yük yaradır.
Faiz xərcləri xüsusi riskə çevrilib. Borc artdıqca və faiz dərəcələri yüksək qaldıqca, hökumət daha çox pulu yeni yollar, müdafiə, səhiyyə və təhsil kimi sahələrə yox, əvvəlki borcun xidmətinə xərcləməli olur. Bu da gələcək büdcə manevr imkanlarını azaldır.
ABŞ hələ də dünyanın əsas ehtiyat valyutasına sahib olduğu üçün digər yüksək borclu ölkələrlə müqayisədə daha çox borclanma imkanına malikdir. Dolların qlobal rolu və ABŞ istiqrazlarına tələbat Vaşinqtona əlavə elastiklik verir.
Lakin bu üstünlük limitsiz deyil. Borcun ÜDM-dən sürətlə daha çox artması uzun müddətdə faizləri yüksəldə, özəl investisiyaları sıxışdıra, iqtisadi artımı zəiflədə və bazarlarda ABŞ-ın fiskal intizamı ilə bağlı narahatlığı artıra bilər.
Bu göstərici siyasi baxımdan da ağır siqnaldır. ABŞ borcu müharibə və ya qısa müddətli fövqəladə böhran səbəbindən yox, illərlə davam edən struktur büdcə kəsirləri nəticəsində yenidən tarixi zonaya daxil olub.
Nəticə olaraq, ABŞ dünyanın ən böyük iqtisadiyyatı olaraq qalır, amma onun borc yükü artıq iqtisadiyyatın öz ölçüsünü keçib. Vaşinqton üçün əsas sual bundan sonra borcun necə maliyyələşdirilməsi yox, onun artım tempinin nə vaxt və hansı siyasi qərarlarla dayandırılacağıdır.