Zəngilan Azərbaycanın zəngin tarixi və mədəni irsini özündə birləşdirən qədim bölgələrindən biridir. Rayonun tarixi keçmişi burada mövcud olmuş yaşayış məskənləri, memarlıq nümunələri, türbələr, məscidlər və ziyarətgahlarla bağlıdır. Bu abidələr xalqımızın əsrlər boyu formalaşmış mənəvi dünyası və mədəni ənənələri haqqında mühüm məlumatlar verir. Zəngilanın tarixi irsinin qorunması təkcə yerli əhəmiyyət daşımır, həm də Azərbaycanın ümumi milli-mədəni yaddaşının mühafizəsinə xidmət edir. Bu səbəbdən şəhərin bərpası zamanı tarixi məkanların qorunması və elmi əsaslarla öyrənilməsi xüsusi diqqət tələb edir. İşğal dövründə Zəngilanın bir sıra tarixi və dini abidələrinin zərər görməsi mədəni irsin qorunması məsələsini daha da aktuallaşdırmışdır. Təqdim olunan materialda XVII əsrə aid İmam Hüseyn məscidi, XIX əsrə aid kənd məscidləri və müxtəlif ziyarətgahlar rayonun dini-mədəni irs nümunələri kimi qeyd olunur. Şərifan abidələri, qədim yaşayış yerləri, sərdabələr və orta əsrlərə aid qalalar bölgənin zəngin tarixi keçmişini əks etdirir.
Bu abidələrin vəziyyətinin sənədləşdirilməsi, bərpası və gələcək nəsillərə çatdırılması ardıcıl dövlət siyasətinin tərkib hissəsi olmalıdır. Tarixi irsin qorunması mədəni özünüdərkin möhkəmləndirilməsi ilə yanaşı, beynəlxalq ictimaiyyətə Azərbaycanın tarixi zənginliyini tanıtmaq baxımından da əhəmiyyətlidir. Zəngilan şəhər məscidinin bərpası dini və memarlıq irsinin yenidən dirçəldilməsi istiqamətində mühüm hadisədir. Təqdim olunan məlumata görə, XIX əsrdə inşa edilmiş tarixi məscid işğal zamanı ciddi zərər görmüş və ilkin görkəminin əhəmiyyətli hissəsini itirmişdir. Bərpa işləri ilə yanaşı, yeni məscid binasının inşası şəhərin dini və ictimai həyatının yenidən qurulmasına xidmət edir. Bu cür layihələr sakinlərin doğma şəhərdə mənəvi həyatlarını bərpa etmələri üçün əlverişli şərait yaradır. Tarixi abidələrin mühafizəsi ilə müasir ictimai ehtiyacların uzlaşdırılması şəhərsalma siyasətinin mühüm vəzifələrindən biridir. Zəngilanın tarixi irsinin tanıdılması gələcəkdə elmi tədqiqatların, mədəni tədbirlərin və maarifləndirici layihələrin genişləndirilməsinə imkan yaradır. Məktəblərdə və ictimai tədbirlərdə rayonun tarixi haqqında məlumatların yayılması gənc nəslin milli yaddaşının möhkəmlənməsinə kömək edə bilər. Tarixi abidələrə dair rəqəmsal arxivlərin yaradılması onların vəziyyətinin izlənilməsi və məlumatların qorunması baxımından faydalıdır. Mədəni irs obyektlərinin turizm marşrutlarına daxil edilməsi də onların tanıdılmasına və yerli iqtisadi fəallığın artmasına töhfə verə bilər. Zəngilanın keçmişini qorumaq və gələcəyini qurmaq bir-birini tamamlayan və Azərbaycanın milli maraqlarına xidmət edən iki mühüm vəzifədir.
Ülviyyə Abdullayeva
Neftçala rayonu