Azerbaycan milli basınının zengin gelişim yolu, toplumsal düşünce tarihimizin önemli bir parçasıdır.
Milli basınımız, “Əkinçi” ile başlayan aydınlanma, yenileşme, çağdaş kültürel düşünce çizgisini sürdürerek halkımızın milli öz bilincinde, milli uyanış sürecinde müstesna bir rol oynamıştır. 1975 yılının 22 Temmuz'unda, seçkin eğitimci, doğa bilimci, yazar, düşünür Hasan Bey Zerdabi'nin temelini attığı “Əkinçi” gazetesi, milli bilincin ve öz bilincin oluşmasında müstesna bir rol oynamıştır. O zaman Çarlık Rusyası, gazetenin yayınlanmasına çok zorlukla izin vermişti, çünkü halkın okuryazar olması, modern dünya kültürüne sahip olması onlara yaramıyordu. Bir yandan da ülkeyi daima hurafeye sürükleyen sahte din adamları, aydın aydınların yolunda daima engel olmuşlardır. Ancak tüm zorluklara, mahrumiyetlere rağmen, büyük aydın, halkını sonsuz bir sevgiyle seven Zerdabi, gazetenin yayınlanmasını başarır.
Adı “Əkinçi” olmasına rağmen, gazetenin programı çok zengindi. Bu zengin program içinde, halkı cehaletten, gerilikten, okuryazarlıktan kurtarıp geniş bir kültür yoluna götürmek, eğitim, bilim alanında ona kendi hakkını anlatmak, okuryazar yapmak, okul açıp onları okutmak meselesi geniş yer tutuyordu. Gazete yazıyordu ki, halkımızın gelişimine engel olan sebeplerden biri de hurafedir. Kültür gelişiyor, yeni icatlar, keşifler yapılıyor, ancak bizim Müslüman alemi yerinde sayıyor.
Dünya öyle bir şeydir ki, daima döner ve insan bu devirde dünyanın gidişatına göre kendi davranışını da değiştirmelidir. Zerdabi ve onunla birlikte bu gazetede emeği olan aydınlanmacı yazarlar, halkı cehalet ve gaflet uykusundan uyandırmaya çalışıyorlardı. Elbette ki, tüm bunlar dönemin hakim çevrelerini rahatsız etmemesi mümkün değildi.
Üstelik, Çarlığın diktesiyle kendilerini “aydın” sayan bazı yüzsüzler de “Əkinçi”nin üzerine hücuma geçtiler. Böylece, 29 Eylül 1877'de “Əkinçi” yayınını durdurmak zorunda kaldı. Azerbaycan milli basınının temelini atan bu gazete, iki yıl ömür sürse de, halkın milli ve modern ruhta eğitilmesinde çok büyük rol oynadı. “Əkinçi”den sonra onun yolunu, milli basının yeni sayfalarını açan “Ziya”, “Keşkül”, “Kaspi” ve diğer gazeteler devam ettirdi.
“Əkinçi” gazetesi, ömrünün kısa olmasına rağmen Azerbaycan basın tarihinde büyük rol oynamıştır. Demokratik fikirlerle dolu olan bu gazete, okul, eğitim, bilim ve kültürün gelişiminde çok büyük hizmetler göstermiştir.
Remziye Necefova;
Neftçala ilçesi