OpenAI şirkətinin süni intellekt modeli nəzəri fizikanın ən mürəkkəb problemlərindən biri olan kvant Yanq–Mills nəzəriyyəsi ilə bağlı mühüm riyazi nəticə əldə edib. Mütəxəssislər modelin hazırladığı sübutun nəzəriyyənin mövcudluğuna aid hissəsini təsdiqləyiblər. Bu barədə “Scientific American” nəşri məlumat yayıb.
Redaksiya mənbəyə istinadən xəbər verir ki, söhbət 2000-ci ildə Kley Riyaziyyat İnstitutu tərəfindən elan edilmiş yeddi minillik problemindən biri olan Yanq–Mills nəzəriyyəsinin riyazi əsaslandırılmasından gedir.
Bu nəzəriyyə elementar hissəciklər fizikasının Standart Modelinin əsasını təşkil edən mühüm riyazi çərçivələrdən biridir. Standart Modelin proqnozları CERN-in Böyük Adron Kollayderi də daxil olmaqla, çoxsaylı eksperimentlərdə yüksək dəqiqliklə təsdiqlənib. Lakin nəzəriyyənin bütün əsaslarının ciddi riyazi sübutlarla izah edilməsi uzun müddətdir alimlərin qarşısında duran problemlərdəndir.
OpenAI-nin hazırladığı nəticəni yoxlamaq üçün Nobel mükafatçısı, nəzəri fizik Devid Qrossun rəhbərliyi altında beş nəfərlik ekspert qrupu yaradılıb.
Noyabrın 10-da ekspertlər sübutun izahını və onun Lean adlı riyazi yoxlama sistemi vasitəsilə formal təsdiqini ictimaiyyətə təqdim ediblər.
Alimlərin qiymətləndirməsinə əsasən, süni intellektin hazırladığı sübut kvant Yanq–Mills nəzəriyyəsinin mövcudluğuna dair standart riyazi tələblərə cavab verir.
Bununla belə, **minillik problemi tam həll olunmayıb**. Çünki məsələnin ikinci və daha mürəkkəb hissəsi — nəzəriyyədə *kütlə boşluğunun* (mass gap) mövcudluğunun sübut edilməsi — hələ də açıq qalır.
Ekspertlər həmçinin bildiriblər ki, sübut formal yoxlamadan keçsə də, onun bütün riyazi məntiqini hələ tam mənimsəməyiblər. Buna görə də nəticənin elmi ictimaiyyət tərəfindən daha geniş araşdırılması tələb olunur.
Mövzu ətrafında mübahisələr də yaranıb. Bəzi riyaziyyatçılar sübutun ictimaiyyətə təqdim edilməsi və müstəqil yoxlanılması prosesinin daha açıq aparılmasının vacibliyini vurğulayıblar.
Qeyd edək ki, OpenAI-nin nəticəsi adron kollayderinə müdaxilə edilməsi və ya yeni fiziki eksperiment aparılması demək deyil. Söhbət mövcud fiziki nəzəriyyələrin riyazi əsaslarının süni intellekt vasitəsilə araşdırılmasından gedir.
Nəticənin gələcək fundamental fizika tədqiqatlarında hansı imkanlar yaradacağı isə sübutun daha dərindən öyrənilməsindən və elmi qiymətləndirmədən asılı olacaq.