Dünya internetinin böyük hissəsinin istifadə etdiyi PHP proqramlaşdırma dilində iki kritik təhlükəsizlik boşluğu aşkarlanıb. Süni intellektin köməyi ilə müəyyən edilən bu boşluqlar hakerlərə serverləri məsafədən ələ keçirmək və məxfi məlumatları oğurlamaq imkanı verə bilər. Təhlükə səbəbindən Avropanın bir sıra ölkələrində dövlət qurumlarının, xəstəxanaların və təhsil müəssisələrinin saytları müvəqqəti olaraq bağlanıb. Bu barədə Reuters və Associated Press agentlikləri məlumat yayıb.
Redaksiya mənbələrə istinadən xəbər verir ki, PHP-nin əsas proqram kodunda aşkar olunan iki boşluq son dərəcə yüksək təhlükə səviyyəsinə malikdir. Hər iki problem beynəlxalq CVSS qiymətləndirmə sistemində 10 mümkün baldan 9,2 balla qiymətləndirilib.
PHP dünyanın ən geniş istifadə olunan server proqramlaşdırma dillərindən biridir. W3Techs-in məlumatlarına əsasən, server proqramlaşdırma dili müəyyən edilə bilən internet saytlarının təxminən 70 faizi PHP texnologiyasından istifadə edir.
Bu texnologiya WordPress, Drupal, Joomla və digər populyar məzmun idarəetmə sistemlərinin əsasını təşkil edir.
Aşkarlanan boşluqların xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, hakerlər müəyyən hallarda istifadəçi hesabına daxil olmadan serverdə zərərli proqram kodu işlədə bilərlər.
Belə bir hücum uğurlu olarsa, cinayətkarlar serverdə saxlanılan məlumatları əldə edə, saytların fəaliyyətinə müdaxilə edə və məxfi informasiyaları oğurlaya bilərlər.
Kibertəhlükəsizlik şirkəti Wiz-in araşdırmasına görə, problemlərdən biri serverdə məsafədən kod icrasına, digəri isə proqram yaddaşındakı məlumatların sızmasına şərait yarada bilər.
Xüsusilə narahatedici məqam təhlükəsizlik boşluqlarının PHP-nin əsas kodunda yerləşməsidir. Bu o deməkdir ki, problem yalnız müəyyən sayt əlavəsi və ya ayrıca proqramla məhdudlaşmır.
Təhlükəsizlik tədqiqatçılarının məlumatına əsasən, boşluqlara səbəb olan kod uzun illərdir mövcuddur. Lakin həmin müddət ərzində onların yaratdığı təhlükə aşkar edilməyib.
Hadisənin ən diqqətçəkən tərəflərindən biri zəifliklərin aşkarlanmasında süni intellektdən istifadə edilməsidir.
OpenAI şirkətinin rəsmi açıqlamasına görə, Calif adlı kibertəhlükəsizlik şirkətinin tədqiqatçıları GPT-5.6 Sol modelinin köməyi ilə PHP-də kritik boşluqlardan birini müəyyənləşdiriblər.
Wiz şirkətinin mütəxəssisləri isə müstəqil araşdırma nəticəsində hər iki boşluğu aşkar edərək onların aradan qaldırılması prosesinə qoşulublar.
Google Cloud da açıqlamasında bildirib ki, Wiz tədqiqatçıları təhlükəsizlik boşluqlarının müəyyənləşdirilməsi və aradan qaldırılması zamanı müxtəlif süni intellekt modellərindən yararlanıblar. Bu prosesdə Gemini 4 Argon modelindən də istifadə olunub.
OpenAI-nin məlumatına əsasən, aşkar edilmiş problemlərin aradan qaldırılması üçün son iki ay ərzində proqram tərtibatçıları, kibertəhlükəsizlik mütəxəssisləri və texnologiya şirkətləri arasında koordinasiyalı iş aparılıb.
Təşəbbüsə PHP layihəsinin əsas tərtibatçıları, Wiz, Cloudflare və digər texnologiya şirkətləri də qoşulublar.
Təhlükəsizlik problemlərinin ictimaiyyətə açıqlanmasından əvvəl onların aradan qaldırılması üçün proqram yeniləmələri və müdafiə mexanizmləri hazırlanıb.
Oktyabrın 21-də PHP tərtibatçıları iki kritik boşluğu aradan qaldıran təhlükəsizlik yeniləmələrini yayımlayıblar.
Rəsmi məlumata əsasən, PHP 8.5.12, 8.4.27, 8.3.36 və 8.2.35 versiyalarında müvafiq təhlükəsizlik düzəlişləri tətbiq edilib.
PHP komandası istifadəçiləri və sistem administratorlarını yeniləmələri mümkün qədər tez quraşdırmağa çağırıb.
Avropa İttifaqının Kompüter Təhlükəsizliyi Hadisələrinə Reaksiya Xidməti (CERT-EU) də təşkilatlara təcili xəbərdarlıq göndərib.
Qurum bildirib ki, təhlükəsizlik yeniləmələrini dərhal tətbiq etmək mümkün olmayan hallarda internetə açıq PHP sistemlərinin müvəqqəti təcrid edilməsi nəzərdən keçirilməlidir.
Böyük Britaniyanın Milli Kibertəhlükəsizlik Mərkəzi də oxşar tövsiyə verərək təşkilatları PHP ilə işləyən sistemləri müəyyənləşdirməyə, şübhəli fəaliyyətləri izləməyə və zəruri yeniləmələri quraşdırmağa çağırıb.
Təhlükəsizlik tədbirləri çərçivəsində Niderland, Finlandiya və digər Avropa ölkələrində bəzi dövlət saytları müvəqqəti olaraq fəaliyyətini dayandırıb.
Reuters-in məlumatına görə, bağlanan internet resursları arasında dövlət qurumlarına, təhsil müəssisələrinə və səhiyyə təşkilatlarına aid saytlar da var.
Bu addımların əsas məqsədi mümkün kiberhücumların qarşısını almaq və təhlükəsizlik yeniləmələrinin tətbiqi üçün vaxt qazanmaqdır.
İnternetin domen adları sisteminin koordinasiyasında mühüm rol oynayan ICANN təşkilatı da PHP ilə işləyən üç inzibati saytını ehtiyat tədbiri kimi müvəqqəti bağladığını açıqlayıb.
Təşkilat əsas sistemlərinin təhlükəsizlik problemindən təsirləndiyinə dair məlumat olmadığını bildirib.
Cloudflare şirkəti isə təhlükəsizlik boşluqları ilə bağlı ilkin hücum cəhdlərinin müşahidə edildiyini açıqlayıb.
Bununla belə, PHP-nin geniş yayılması bütün internet saytlarının artıq sındırıldığı anlamına gəlmir. Təxminən 70 faizlik göstərici PHP-dən istifadə edən saytların yayılma miqyasını ifadə edir, faktiki hücuma məruz qalmış saytların sayını deyil.
Hadisə süni intellektin kibertəhlükəsizlik sahəsində imkanlarının nə qədər sürətlə inkişaf etdiyini də gündəmə gətirib.
Əvvəllər müəyyən edilməsi uzunmüddətli araşdırmalar tələb edə bilən mürəkkəb proqram səhvlərinin süni intellekt vasitəsilə daha qısa müddətdə aşkarlanması mümkün olur.
Lakin mütəxəssislər xəbərdarlıq edirlər ki, bu imkanlar yalnız müdafiə məqsədilə istifadə olunmaya bilər. Gələcəkdə kibercinayətkarlar da süni intellekt modellərindən proqram təminatındakı zəiflikləri tapmaq üçün yararlana bilərlər.
OpenAI “Patch the Planet” təşəbbüsü çərçivəsində süni intellektin kibertəhlükəsizlik problemlərinin aşkarlanması və aradan qaldırılması üçün istifadə olunmasını dəstəklədiyini bildirib.
Şirkət yeni təhlükəsizlik boşluqlarının gələcəkdə də aşkar edilə biləcəyini qeyd edərək proqram təminatı istehsalçıları və təhlükəsizlik tədqiqatçıları arasında əməkdaşlığın vacibliyini vurğulayıb.
Hazırkı vəziyyətdə əsas tövsiyə PHP ilə işləyən serverlərin təhlükəsizlik yeniləmələrini təcili tətbiq etməkdir. Yeniləmələrin dərhal həyata keçirilməsi mümkün olmadıqda isə həssas sistemlərin internetdən müvəqqəti təcrid edilməsi tövsiyə olunur.
PHP-də aşkar edilən iki kritik boşluq dünyanın böyük hissəsində istifadə olunan proqram təminatının təhlükəsizliyinə dair ciddi xəbərdarlıq hesab edilir. Hadisə həm süni intellektin kiberhücumların qarşısının alınmasında potensialını, həm də həmin texnologiyaların gələcəkdə yarada biləcəyi təhlükələri nümayiş etdirir.