Dünya miqyasında sülhü və təhlükəsizliyi təmin etmək missiyasını daşıyan Birləşmiş Millətlər Təşkilatı (BMT) hazırda ciddi maliyyə çətinlikləri ilə üzləşir. Təşkilatın fəaliyyətinin davamlılığına təsir edən bu vəziyyət, üzv dövlətlərin üzərinə düşən öhdəlikləri yerinə yetirməməsi ilə əlaqədardır. Bu məqalədə BMT-nin maliyyə vəziyyəti, onun səbəbləri və təşkilatın gələcəyi ilə bağlı məsələlər araşdırılacaq.
Redaksiya məlumat verir ki, BMT-nin baş katibi Antoniu Quterreş üzv dövlətlərə göndərdiyi məktubda təşkilatın "qaçılmaz maliyyə çöküşü" təhlükəsi altında olduğunu bildirib. Reuters agentliyinin məlumatına görə, Quterreş, üzv dövlətləri ya öz öhdəliklərini tam və vaxtında yerinə yetirməyə, ya da maliyyə qaydalarını yenidən nəzərdən keçirməyə çağırıb. Baş katib, vəziyyətin yaxın gələcəkdə daha da pisləşəcəyini vurğulayaraq, proqramların həyata keçirilməsinə təhdid yarandığını və maliyyə çöküşü riskinin artdığını qeyd edib.
BMT-nin maliyyə problemlərinin kökündə üzv dövlətlərin, xüsusilə də əsas donor olan ABŞ-ın, ödənişləri vaxtında etməməsi və ya azaltması dayanır. Bu vəziyyət, təşkilatın büdcəsinin azalmasına və fəaliyyətinin məhdudlaşmasına səbəb olur. Quterreş, üzv dövlətləri ya öhdəliklərini yerinə yetirməyə, ya da maliyyə qaydalarını dəyişməyə çağıraraq, təşkilatın gələcəyini qorumaq üçün təcili tədbirlərin görülməsinin vacibliyini vurğulayıb. Bundan əlavə, BMT-nin 2026-cı il büdcəsi təxminən 7% azaldılaraq 3,45 milyard dollara endirilib. Quterreşin sözlərinə görə, təşkilatın maliyyə vəziyyəti o qədər kritikdir ki, iyul ayına qədər pulsuz qala bilər.
Bundan əvvəl, BMT-nin dünya üzrə doqquz missiyasında sülhməramlı kontingentlərin sayının təxminən 25% azaldılması planları barədə məlumat verilmişdi. Bu, təxminən 13-14 min hərbçi, polis və mülki heyətin, xüsusilə də Afrika, Yaxın Şərq və Avropada ixtisar edilməsi deməkdir. ABŞ-ın keçmiş prezidenti Donald Tramp, BMT-ni beynəlxalq münaqişələrin, xüsusilə də Rusiyanın Ukraynaya qarşı müharibəsində, yetərincə rol oynamamaqda tənqid etmişdi. Tramp, BMT-ni sülhü təmin etmək üçün daha fəal olmağa çağıraraq, təşkilatın mövcud böhranlarda səmərəsizliyini vurğulamışdı. Quterreş, xərcləri azaltmaq və səmərəliliyi artırmaq məqsədilə keçən il islahatlar üzrə işçi qrupu yaratmışdı.
BMT-nin maliyyə vəziyyətinin pisləşməsi, təşkilatın fəaliyyətinin müxtəlif sahələrinə, o cümlədən sülhməramlı əməliyyatlara, humanitar yardımlara və inkişaf proqramlarına mənfi təsir göstərə bilər. Baş katib, üzv dövlətləri ya öhdəliklərini yerinə yetirməyə, ya da maliyyə qaydalarını dəyişməyə çağıraraq, təşkilatın gələcəyini qorumaq üçün təcili tədbirlərin görülməsinin vacibliyini vurğulayıb. Quterreş, üzv dövlətlərə göndərdiyi məktubda, ya bütün üzv dövlətlərin öhdəliklərini tam və vaxtında ödəməsi, ya da maliyyə qaydalarının fundamental şəkildə yenidən nəzərdən keçirilməsi lazım olduğunu bildirib. Bu, təşkilatın maliyyə çöküşünün qarşısını almaq üçün zəruri addımdır.