Azərbaycanda miras əmlakının bölüşdürülməsi, vərəsələrin hüquqları və məcburi payın müəyyən edilməsi qanunvericiliklə tənzimlənir. Miras yalnız ev, torpaq, avtomobil və pul vəsaitlərindən ibarət olmur. Vəfat etmiş şəxsin qanunla vərəsələrə keçə bilən borc öhdəlikləri də mirasın tərkibinə daxil ola bilər. Bu barədə əmlak məsələləri üzrə ekspert Fərid Cəfərli məlumat verib.
Redaksiya ekspertə istinadən xəbər verir ki, Azərbaycanda vərəsəlik münasibətləri Konstitusiya, Mülki Məcəllə və digər normativ hüquqi aktlarla tənzimlənir. Qanun üzrə birinci növbəli vərəsələrə miras qoyanın uşaqları, sağ qalan həyat yoldaşı və valideynləri daxildir.
Fərid Cəfərli bildirib ki, vəsiyyətnamənin mövcudluğu bəzi şəxslərin mirasdan pay almaq hüququnu tamamilə aradan qaldırmır. Mülki Məcəllənin 1193-cü maddəsinə əsasən, miras qoyanın uşaqları, valideynləri və həyat yoldaşı vəsiyyətnamənin məzmunundan asılı olmayaraq məcburi pay hüququna malikdirlər.
Ekspertin sözlərinə görə, məcburi pay həmin şəxslərə qanun üzrə vərəsəlik zamanı çatacaq payın yarısını təşkil edir. Məsələn, şəxs qanun üzrə mirasın dörddəbir hissəsini almalı idisə, məcburi pay hüququ əsasında həmin payın ən azı yarısını tələb edə bilər.
Mirasın tərkibinə mənzillər, fərdi yaşayış evləri, torpaq sahələri, avtomobillər, bank əmanətləri, şirkətlərdə iştirak payları və digər əmlak hüquqları daxil ola bilər. Bununla yanaşı, miras qoyanın qanunla keçməsi mümkün olan borc öhdəlikləri də nəzərə alınır. Şəxsin özü ilə ayrılmaz bağlı olan hüquq və vəzifələr isə, bir qayda olaraq, vərəsələrə keçmir.
Fərid Cəfərli qeyd edib ki, miras bölüşdürülməzdən əvvəl əmlakın tam tərkibi müəyyənləşdirilməli, miras qoyanın şəxsi mülkiyyəti ilə ər-arvadın ümumi birgə mülkiyyəti fərqləndirilməlidir. Bundan sonra vərəsələrin dairəsi, onların hüquqları və payları dəqiqləşdirilməlidir.
Ekspertin izahına əsasən, miras notariat orqanına ərizə verməklə, eləcə də qanunvericilikdə nəzərdə tutulan hallarda əmlaka faktiki sahiblik və idarəetməni təsdiqləyən hərəkətlərlə qəbul edilə bilər. Əmlakın qorunması, saxlanması ilə bağlı xərclərin ödənilməsi və digər müvafiq hərəkətlər konkret şəraitdən asılı olaraq mirasın faktiki qəbuluna dəlalət edə bilər.
Vərəsələr arasında ən çox mübahisə yaradan məsələlərdən biri daşınmaz əmlakın bölüşdürülməsidir. Xüsusilə bir mənzilə bir neçə vərəsənin iddia etdiyi hallarda əmlakın fiziki bölünməsi mümkün olmaya bilər.
Belə vəziyyətlərdə mənzil vərəsələrin ümumi paylı mülkiyyətində saxlanıla, tərəflərin razılığı ilə vərəsələrdən birinə verilərək digərlərinə kompensasiya ödənilə və ya satılaraq əldə olunan vəsait paylara uyğun bölüşdürülə bilər.
Razılıq əldə edilmədikdə isə mübahisə məhkəmə qaydasında həll olunur.
Fərid Cəfərli vurğulayıb ki, vərəsəlik sahəsində ən çox rast gəlinən mübahisələr vəsiyyətnamənin etibarsızlığı, məcburi payın tələb edilməsi, mirasın qəbul edilməsi, vərəsələrin paylarının müəyyənləşdirilməsi və əmlakın bölüşdürülməsi ilə bağlıdır.
Ekspertin sözlərinə görə, miras əmlakının düzgün qiymətləndirilməsi, hüquqi statusunun müəyyən edilməsi və vərəsələrin qanuni paylarının qorunması gələcək mübahisələrin qarşısının alınmasında mühüm əhəmiyyət daşıyır.